به گزارش ساوت چاینا مورنینگ پست، چین اکنون پس از ایالات متحده، دومین توسعهدهنده بزرگ دارو در جهان است. در خط لوله جهانی توسعه دارو، نرخ رشد چین چشمگیر بوده و سهم آن از ۳ درصد در سال ۲۰۱۳ به ۲۸ درصد در سال ۲۰۲۳ جهش کرده است. شرکتهایی که این نوآوریها را توسعه میدهند نیز به همان نسبت رشد کردهاند. ارزش بازار شرکتهای نوآوری دارویی چین که در نزدک، بورس هنگکنگ و بازار استار شانگهای فهرست شدهاند، از ۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶ به بیش از ۳۸۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ افزایش یافته است.
چند سال گذشته، پربارترین دوره برای شرکتهای دارویی چین بوده است. بر اساس دادههای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، تا سال ۲۰۲۳ نرخ رشد سالانه ۸.۷ درصدی هزینههای تحقیق و توسعه چین از آمریکا (۱.۷ درصد) و اتحادیه اروپا (۱.۶ درصد) پیشی گرفته است. پیامدهای این تحول در عرصه جهانی بهوضوح قابل مشاهده است؛ جایی که غولهای داروسازی با شتاب به سراغ داروهای چینی میروند. این قدرت نوآورانه اکنون شرکای بینالمللی را جذب کرده است.
طبق گزارش ماه ژوئیه بانک سرمایهگذاری جهانی ARC Group، صنعت داروهای نوآورانه چین «لحظه دیپسیک» خود را تجربه میکند: در نیمه نخست امسال، بیش از ۵۰ معامله مهم فرامرزی به ارزش نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار ثبت شده و چندین داروی چینی یا تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را دریافت کردهاند یا وارد مراحل کلیدی کارآزمایی بالینی در آمریکا و اروپا شدهاند.
در ماه مه، شرکت بزرگ داروسازی آمریکایی فایزر اعلام کرد در قالب رکوردی بیسابقه برای چین، ۱.۲۵ میلیارد دلار بهصورت پیشپرداخت به شرکت زیستفناوری چینی ۳SBio خواهد پرداخت تا حق انحصاری تولید و فروش داروی جدید سرطان این شرکت را در خارج از چین به دست آورد. اندکی بعد، رقیب بریتانیایی آن، گلاکسواسمیتکلاین (GSK)، توافقی امضا کرد که بر اساس آن ۵۰۰ میلیون دلار پیشپرداخت به شرکت جیانگسو هنگروی فارماسوتیکالز برای یک درمان بیماری ریوی میپردازد و همچنین اختیار خرید ۱۱ داروی دیگر را با پرداختی تا سقف ۱۲ میلیارد دلار در آینده به دست میآورد.
در همان مقطع، شرکت زیستفناوری آمریکایی ریجنرون فارماسوتیکالز نیز توافق کرد ۸۰ میلیون دلار پیشپرداخت برای یک داروی آزمایشی چاقی و دیابت از شرکت چینی هانسوه فارماسوتیکال بپردازد؛ معاملهای که ارزش آن میتواند در مجموع به حدود ۲ میلیارد دلار برسد.
علاوه بر مشارکتها، تملکها نیز در جریان است. برای نمونه، شرکت آمریکایی نوویشن بایو سال گذشته شرکت چینی اَنهارت تراپیوتیکس را خریداری کرد و به داروی آزمایشی سرطان این شرکت با نام تالترکتینیب دست یافت؛ دارویی که از آن زمان در آمریکا تأیید شده است. این شرکت حضور خود در چین را «مسیر دسترسی مستقیم برای بهدست آوردن داراییهای بیشتر، رشد شرکت و یافتن درمانهای جدید و بهتر» میداند.
برای نخستینبار، غرب با جدیت روی نوآوری دارویی چین شرطبندی میکند. نشریه اکونومیست اشاره میکند که در نیمه نخست امسال، نزدیک به یکسوم از کل قراردادهای جهانی صدور مجوز که توسط غولهای داروسازی امضا شدهاند، با شرکتهای چینی بوده است؛ سهمی که چهار برابر سال ۲۰۲۱ است.
بهطور گسترده باور بر این است که دو عامل اصلی از این چرخش به نفع چین حمایت کردهاند. نخست، پیشرفت فناوری در چین، بهویژه با تکیه بر توان روبهرشد این کشور در حوزه هوش مصنوعی. شرکتهای داروسازی چینی که قراردادهای بزرگ جهانی امضا میکنند، بهشدت به استفاده از هوش مصنوعی در توسعه دارو متکیاند؛ امری که چرخه توسعه برخی داروها را بهطور چشمگیری کوتاه کرده و هزینه کارآزماییهای بالینی را کاهش داده است.
پلتفرمهای مبتنی بر هوش مصنوعی بهطور فزایندهای در کشف دارو به کار گرفته میشوند. در ماه ژوئن، شرکت زیستفناوری «اکستالپی» (Xtalpi) که در بورس هنگکنگ فهرست شده و مقر آن در شنژن است، از گسترش همکاری تحقیقاتی خود با فایزر برای توسعه یک پلتفرم پژوهشی نسل بعدی مبتنی بر مدلهای هوش مصنوعی در کشف دارو خبر داد.
عامل دوم، حمایت دولت چین از نوآوری دارویی است. این حمایت شامل افزایش بودجه، سیاستهای حمایتی و اصلاحات مقرراتی بوده، اما مهمتر از همه، افزایش سرمایهگذاری دولت در کارآزماییهای بالینی و پژوهش است؛ گامی حیاتی برای توسعه داروهای جدید.
چین شاهد رشد سریع تعداد کارآزماییهای بالینی بوده و از ژاپن و آمریکا نیز پیشی گرفته است. تا سال ۲۰۲۳، چین با انجام ۱۶ هزار و ۶۱۲ کارآزمایی در رتبه نخست قرار داشت، در حالی که آمریکا تنها ۹ هزار و ۱۰۰ مورد را ثبت کرده بود.
با این حال، این سرعت و پیشرفت چالشهای خاص خود را نیز به همراه دارد. اگرچه کارآزماییهای بالینی در چین با سرعت بالا و هزینه کمتر پیش میروند، نگرانیهایی مطرح شده است مبنی بر اینکه برخی از این آزمایشها بهویژه آنهایی که توسط پژوهشگران در بیمارستانها و نه مستقیماً تحت نظارت نهاد ملی تنظیمگر انجام میشوند ممکن است استانداردهای اخلاقی را بهطور کامل رعایت نکنند.
در سالهای اخیر، دولت همچنین ناگزیر بوده برای معکوس کردن روند «فرار مغزها» در حوزههای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) تلاش کند؛ از جمله با جذب دانشمندان چینی مستقر در دانشگاههای تراز اول خارج از کشور از طریق برنامه «هزار استعداد جوان» چین. هرچند بودجههای پژوهشی و کمکهزینهها در بازگرداندن دانشمندان برجسته آموزشدیده در خارج موفق بودهاند، اما به نظر میرسد در جذب بهترینِ بهترینها چندان موفق نبودهاند؛ چراکه یافتهها نشان میدهد این افراد آزادی اداری و پژوهشی غرب را ترجیح میدهند.
با وجود این، بخش داروسازی چین مسیر تازهای را در پیش گرفته است؛ بهطوریکه شرکتهای داخلی از تولید انبوه داروهای ارزان و تقلیدی در بازاری که زمانی تحت سلطه ژنریکها بود، فاصله گرفته و به سمت تولید داروهای زیستی «اولین در کلاس خود» حرکت کردهاند.
در بهترین سناریو، پیشتازی چین در داروهای نوآورانه میتواند به سود آسیا تمام شود؛ از طریق افزایش دسترسی به درمانها، کاهش هزینهها بهواسطه رقابت، و تقویت مشارکتها و همکاریهای منطقهای با دانشمندانی از کشورهایی که شاید زیرساخت و سرمایهگذاری مشابهی نداشته باشند. از این منظر، این تحول میتواند سرآغاز آیندهای عادلانهتر در سلامت جهانی باشد.
منبع: scmp
