به گزارش ساوت چاینا مورنینگ پست، به گفته پاتریک کرامر، رئیس انجمن ماکس پلانک آلمان، یکی از برجستهترین نهادهای پژوهشی اروپا، تحولات سریع ژئوپلیتیکی موجب «تغییرات عظیم در جریان جهانی استعدادها» شده است.
او افزود: «یکی از محرکها، دولت جدید در ایالات متحده است که مقررات ویزا، بودجه علمی و برای مثال، علوم سامانه زمین را هدف قرار داده است؛ بهگونهای که برخی حوزههای پژوهشی دشوارتر شدهاند.»
اما محرک دیگری هم وجود دارد؛ ظهور چین. پول بیشتری در چین وجود دارد، بنابراین این کشور نهادهای بیشتری ایجاد میکند و فرصتهای شغلی دانشگاهی بیشتری فراهم شده است.
منازعات جهانی، از جمله جنگها، نیز بر جابهجایی استعدادها اثر گذاشتهاند؛ زیرا افراد گاهی در کشوری قرار دارند که در آن انجام کارشان دشوار میشود؛ چون نمیتوانند با تمرکز فکر کنند یا جوانان را جذب کنند، چرا که شرایط مناسب نیست.
او افزود: «بسیاری از افرادی که معمولاً به آمریکا میرفتند، اکنون به نقاط دیگری از جهان میروند..»
به گفته کرامر، مسئله صرفاً خروج پژوهشگران مشهور از آمریکا نیست. او به روندی اشاره کرد که طی آن دانشمندان برجسته پس از سالها فعالیت موفق در خارج، به چین بازمیگردند تا مؤسسات جدید تأسیس کنند.
او گفت: «تأثیر اصلی بر استعدادهای جوان است؛ دانشجویان دکتری و پژوهشگران پسادکتری که معمولاً برای تحصیل یا پژوهش پسادکتری به آمریکا میرفتند.بسیاری از آنها هنوز هم راهی آمریکا میشوند، اما فرصتهای شغلی کمتر شده و برخی نیز نمیتوانند ویزا بگیرند یا با مشکلات دیگری مواجهاند. بسیاری از افرادی که در شرایط عادی به آمریکا میرفتند، اکنون راهی مناطق دیگری در جهان میشوند. چه کسانی از این وضعیت سود میبرند؟ به نظر من، چین سود خواهد برد، اروپا هم سود خواهد برد.»
او گفت کشورهایی که منابع مالی لازم برای پرداخت حقوقهای بیشتر را دارند، بیشترین منفعت را خواهند برد و برزیل نیز از جمله کشورهایی است که بودجه علمی خود را افزایش داده است.
انجمن ماکس پلانک سالهاست که پژوهشگران بینالمللی را جذب میکند و همکاری آن با چین ــ بهویژه با آکادمی علوم چین در حال حاضر نیز گسترده است.
تنها در سال گذشته این انجمن و پژوهشگران چینی در ۱۵۷ پروژه همکاری داشتهاند.
در فاصله سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳، همکاریهای مشترک علمی آنها به انتشار نزدیک به ۸۷۰۰ مقاله انجامید و چین را پس از آمریکا، بریتانیا و فرانسه به چهارمین شریک بزرگ این نهاد تبدیل کرد.
پژوهشگران چینی حدود ۱۵ درصد از پژوهشگران جوان این انجمن را تشکیل میدهند.
هدف، ایجاد گردش متقابل استعدادها است، نه یک فرار مغزهای یکطرفه؛ بهگونهای که دانشمندان بتوانند از برجستهترین ذهنها بیاموزند و نسل بعدی پژوهشگران را در سراسر جهان پرورش دهند.
کرامر که خود شیمیدان و زیستشناس ساختاری و مولکولی است، مسیر حرفهایاش را مرور کرد؛ مسیری که شامل تحصیل در اروپا و دورههای آموزشی در آمریکا بود. پس از بازگشت به آلمان، در آزمایشگاهش پژوهشگرانی از ۳۰ کشور مختلف آموزش دیدند که بعدها در کشورهای خود از جمله چین و آمریکا به مقام استادی دانشگاه رسیدند.
انجمن ماکس پلانک از طریق ۷۰ «گروه همکار» در سراسر چین، ارتباط خود را با پژوهشگران پسادکتری سابقی که به کشورشان بازگشتهاند حفظ کرده است. این پژوهشگران جوان در ابتدای مسیر حرفهای خود، برای مدت پنج سال بودجه دریافت میکنند تا آزمایشگاههای خود را راهاندازی کرده و همکاری با همتایان آلمانیشان را ادامه دهند.
به گفته کرامر، انگیزه روشنی برای تعمیق همکاری این انجمن با چین وجود دارد: دسترسی به زیرساختهای علمی در سطح جهانی چین.
او به تلسکوپ کروی با دیافراگم پانصد متری چین (FAST) اشاره کرد؛ بزرگترین و حساسترین تلسکوپ رادیویی تکبشقابی جهان که در استان گوئیژوی جنوب غربی چین قرار دارد.
در مقابل، بزرگترین تلسکوپ رادیویی اروپا «افلسبرگ» با قطر ۱۰۰ متر است که در نزدیکی شهر بن آلمان توسط انجمن ماکس پلانک اداره میشود.
برخی از افرادی که اکنون در FAST فعالیت میکنند، پیش از پیوستن به آن، در مؤسسه نجوم رادیویی ماکس پلانک آموزش دیده بودند. آنها یکدیگر را بسیار خوب میشناسند و همکاریشان ادامه دارد.
این دو تلسکوپ در واقع مکمل یکدیگر هستند. FAST با آنتن عظیم خود اجرام جدیدی مانند تپاخترها را کشف میکند، در حالی که افلسبرگ با آنتن کوچکتر اما انعطافپذیرتر خود برای انجام مطالعات پیگیریِ طولانی، دقیق و عمیق روی جزئیات این اجرام به کار میرود.
کرامر گفت رقابت میان آمریکا و چین «مایه تأسف» است؛ زیرا انرژی زیادی را هدر میدهد و به تنشهای جهانی دامن میزند، اما در عین حال آن را «فرصتی بزرگ که باید از آن بهره برد» برای اروپا میداند.
قاره اروپا در طول قرن گذشته رنج زیادی از جنگها متحمل شد. در برخی مناطق توسعه سریع بود و در برخی دیگر کندتر، بنابراین تفاوتهای زیادی درون اروپا وجود دارد.
اما طی دهههای اخیر، ما نشان دادهایم که میتوان توسعه پایدار و صلحآمیز را در قارهای با زبانها و کشورهای متعدد محقق کرد. این امر امکانپذیر است.
به اعتقاد او، اروپا به جای تمرکز بر آمریکا یا چین، باید نقاط قوت، رویکرد و ارزشهای مستقل خود را تعریف کند.
کرامر گفت «راه اروپایی» بر پایه حفظ دموکراسی، تلاش برای توسعه پایدار، مبارزه با تغییرات اقلیمی و گوش سپردن به «عقلانیت و صداهای مبتنی بر منطق» بنا شده است.
او افزود: «ما میخواهیم با هر کسی که این ارزشها و اهداف را با ما شریک است همکاری کنیم. ما به روی همه طرفها باز هستیم. این همان چیزی است که چندجانبهگرایی مینامیم.»
این موضوع بسیار مهم است، زیرا امروز در جهان رهبران زیادی وجود دارند که تمایل دارند خود را منزوی کنند؛ در نقاط مختلف دنیا. اکنون این گرایش در ایالات متحده و در قالب راهبرد “اول آمریکا” بسیار پررنگ است.
«به عنوان اروپایی، فکر میکنم ما باید صرفاً با افرادی از کشورهای مختلف که چشمانداز مشابهی دارند همکاری کنیم… برای اینکه به شیوهای عمل کنیم که برای سیاره و بشریت مفید باشد و به جای مقابله با یکدیگر، همکاری کنیم.»
کرامر همچنین گفت اروپا میتواند از چین در برخی حوزهها درس بگیرد. او به توانایی چین در سازماندهی گسترده نیروهای انسانی برای اجرای پروژههای بزرگ اشاره کرد.
چین نشان میدهد چگونه میتوان افراد را برای همکاری در پروژههای بزرگ بسیج کرد؛ پروژههایی مانند ساخت پلهای عظیم یا پروژههای مهندسی گسترده. این موضوع بسیار چشمگیر است.
او نمونهای از یک آزمایشگاه رباتیک در شنژن را مطرح کرد؛ بخشی از مرکز جدید همکاری میان انجمن ماکس پلانک و آکادمی علوم چین در حوزه بیوشیمی مصنوعی.
کرامر این مرکز چهارطبقه را که تحقیقات ژنتیکی را بهصورت خودکار انجام میدهد، «پروژهای کاملاً چینی» توصیف کرد و گفت: «چون برای چنین پروژهای نیاز به همکاری تعداد زیادی از افراد برای یک هدف مشترک وجود دارد، و این واقعاً چشمگیر است.»
او افزود: «فکر میکنم انجام چنین کاری در اروپا بسیار دشوارتر است. ما چنین تأسیساتی در این مقیاس و با این سطح از پیچیدگی نداریم. میتوانیم از چین چیزهای زیادی یاد بگیریم، و چین هم میتواند از آلمان و اروپا بیاموزد.»
کرامر با اشاره به سفر خود به پکن در سال ۲۰۱۳ گفت در آن زمان هوا بهشدت آلوده بود و «دود و مه غلیظ» شهر را فرا گرفته بود. او افزود در همان زمان نیز مشخص بود که «چیزی در حال تغییر است»، اما سرعت این تغییر قابل پیشبینی نبود.
او گفت: «در سال ۲۰۰۸ چین برنامههایی را آغاز کرد تا دانشمندان خود را از سراسر جهان، عمدتاً از آمریکا، بازگرداند.»
او به «برنامه هزار استعداد» اشاره کرد که برای جذب دانشمندان، استادان و کارآفرینان چینی مقیم خارج طراحی شده بود.
کرامر گفت: «آن زمان میدیدم که جوانها به چین برمیگردند و آزمایشگاههای جدید راهاندازی میکنند، اما تصور نمیکردم این روند تا این حد سریع باشد.»
او همچنین به تغییرات ملموس در کشور اشاره کرد؛ از جمله توسعه گسترده شبکه قطارهای سریعالسیر و رشد صنعت خودروهای برقی.
به گفته او: «در کمتر از ۱۰ تا ۱۵ سال، چین توانست به چنین سطحی از فناوری پیشرفته برسد. قطارهایی ساخت که همتراز ژاپن و آلمان هستند و خودروهای برقیای تولید کرد که با تسلا رقابت میکنند. این برای من در سال ۲۰۱۳ قابل تصور نبود.»
او در ادامه به موفقیت چین در کاهش فقر اشاره کرد و گفت صدها میلیون نفر از فقر خارج شدهاند.
با این حال، کرامر برخی نگرانیها نیز مطرح کرد و گفت رشد سریع ممکن است در همه ابعاد پایدار نباشد. او سیاست «کووید صفر» را «فاجعهآمیز» توصیف کرد.
از بیرون که نگاه میکنیم، به نظر میرسد اشتباهاتی رخ داده است. در سال ۲۰۲۲ این موضوع ضربه بسیار شدیدی به چین وارد کرد. این وضعیت بر مردم در سراسر جهان تأثیر گذاشت و به بحران سلامت روان میان جوانان در آلمان به دلیل تعطیلی طولانی مدارس اشاره کرد. او همچنین گفت دولت ترامپ در مدیریت اولیه کرونا نیز دچار اشتباهات مشابهی شد و به هشدارهای علمی توجه نکرد.
در حوزه تغییرات اقلیمی، کرامر گفت چین از آلمان در تولید انرژی خورشیدی پیشی گرفته است. او این موضوع را از نظر اقتصادی برای آلمان «چالشبرانگیز»، اما برای جهان «مثبت» توصیف کرد، زیرا باعث کاهش هزینه انرژی خورشیدی و تسریع گذار از سوختهای فسیلی شده است.
او گفت: «چین انرژی خورشیدی را ارزان کرده و این برای جهان بسیار خوب است.»
چین باید مسیر خود را در جهت ترکیب رشد اقتصادی با کربنزدایی ادامه دهد و حتی هدف خود برای رسیدن به خنثیسازی کربن را زودتر از ۲۰۶۰ محقق کند.
همکاری چین و اروپا در زمینههایی مانند شیمی سبز و گذار انرژی اهمیت زیادی دارد.
کرامر در ادامه به تنشهای ژئوپلیتیکی میان آمریکا و چین اشاره کرد و گفت این رقابت از یک سو «مایه تأسف» است، اما از سوی دیگر فرصتی برای اروپا ایجاد میکند.
او تأکید کرد که باید میان «دانشمندان و همکاران علمی» و «دولتها» تفکیک قائل شد. حتی با وجود تنشهای دولت جدید آمریکا علیه علم، ما میخواهیم همکاری خود را با آمریکا تقویت کنیم، بهویژه در شرایط دشوار.
انجمن ماکس پلانک قصد دارد مراکز همکاری جدیدی با دانشگاههای برجسته در سواحل شرقی و غربی آمریکا ایجاد کند.
کرامر همچنین گفت این انجمن فقط در صورتی موضعگیری سیاسی میکند که علم هدف قرار گرفته باشد؛ برای مثال در دفاع از آزادی علمی یا پژوهشگرانی که تحت فشار سیاسی قرار میگیرند.
باید از تبدیل اختلافات علمی به «جنگ فرهنگی» جلوگیری شود، زیرا این امر به گفتوگوی علمی آسیب میزند.
در پایان، کرامر گفت فلسفه انجمن ماکس پلانک امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد: اینکه علم باید «صدای عقلانیت در جهانی در حال تغییر سریع» باشد.
منبع: scmp
