به گزارش ساوت چاینا مورنینگ پست، پس از آنکه این موارد در جریان مناقشه تجاری سال گذشته اهرم قابل‌توجهی در اختیار سیاست‌گذاران چینی قرار داد، اندیشکده‌های آمریکایی اکنون این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا صنعت داروسازی می‌تواند به وابستگی راهبردی بعدی غرب تبدیل شود یا خیر.
نگرانی آنها نه درباره قرص‌ها و کپسول‌های آماده موجود در داروخانه‌ها، بلکه درباره مواد اولیه بالادستی صنعت داروسازی است؛ جایی که مواد مشتق‌شده از نفت و خوراک‌های زیستی به اجزای شیمیایی پایه داروهای مدرن تبدیل می‌شوند. چین در این بخش، به‌آرامی جایگاه قدرتمندی برای خود ایجاد کرده است.
بر اساس داده‌های دولت چین، این کشور اکنون ۴۰ درصد از مواد مؤثره دارویی (API) جهان، مواد شیمیایی اصلی که اثر درمانی داروها را ایجاد می‌کنند را تأمین می‌کند.
در حلقه‌ای بالاتر از زنجیره تأمین، طبق گزارش مؤسسه بروکینگز مستقر در واشنگتن، نزدیک به ۴۱ درصد از مواد اولیه کلیدی (KSM) مورد استفاده برای تولید API داروهای تأییدشده در ایالات متحده، منحصراً از چین تأمین می‌شود.
این آمار موجب نگرانی محافل سیاست‌گذاری در واشنگتن شده است. اندیشکده «شورای روابط خارجی» آمریکا در گزارشی هشدار داد که وابستگی به مواد اولیه دارویی چین می‌تواند اهرمی در اختیار پکن قرار دهد که با برتری این کشور در حوزه عناصر خاکی کمیاب قابل مقایسه باشد.
اندیشکده «شورای آتلانتیک» نیز از آمریکا و شرکایش، از جمله اتحادیه اروپا، هند و مکزیک، خواست برای تقویت تجارت پزشکی، افزایش تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین و کاهش وابستگی به چین با یکدیگر همکاری کنند.
با وجود افزایش این هشدارها، تحلیلگران معتقدند غلبه بر برتری چین در حوزه مواد اولیه دارویی کار آسانی نخواهد بود. آنها می‌گویند مزیت پکن نه‌تنها حاصل دهه‌ها توسعه صنعتی و هزینه‌های پایین تولید، بلکه نتیجه شکل‌گیری یک اکوسیستم تولیدی متراکم، عمیقاً یکپارچه و برخوردار از حمایت و هدایت مستمر سیاست‌گذاری است.
بعید است که صرفاً نیروهای بازار بتوانند این زنجیره‌های تأمین را در مدت کوتاهی بازسازی کنند، زیرا مزیت‌های ناشی از مقیاس تولید در چین به‌شدت تثبیت شده است. بازسازی این زنجیره‌ها به حمایت هدفمند سیاستی گسترده نیاز دارد، از جمله تضمین خرید، هماهنگی‌های مقرراتی، پرداخت یارانه، مشوق‌های مالیاتی و سرمایه‌گذاری در صنایع شیمیایی و ظرفیت‌های پیشرفته تولید.
تولید مواد مؤثره دارویی، در اصل یک صنعت شیمیایی است. با این حال، ایجاد چنین ظرفیت ساختاری گسترده‌ای به چندین نسل زمان نیاز دارد. چین در این عرصه دیر وارد شد و نخستین محموله پنی‌سیلین تولید داخل خود را تنها در دهه ۱۹۵۰ تولید کرد؛ دوره‌ای که آمریکا همچنان از نظر فناوری و تولید مواد مؤثره دارویی (API) برتری داشت. اما از اواخر قرن بیستم، کاهش حاشیه سود و افزایش هزینه‌های ناشی از مقررات در غرب، موج‌های متوالی انتقال تولید را رقم زد؛ به‌گونه‌ای که تولید ابتدا به اروپا و سپس به مراکز نوظهور داروسازی در چین و هند منتقل شد.
در سال ۱۹۹۲ تولیدکنندگان اروپایی ۷۵ درصد از واردات مواد مؤثره آنتی‌بیوتیک آمریکا را تأمین می‌کردند، اما تا سال ۲۰۲۴ این سهم برای چین به ۷۰ درصد و برای هند به ۲ درصد رسید.
تولید مواد مؤثره داروهای شناخته‌شده به پیشرفت‌های علمی وابسته نیست، زیرا در خود این مواد فضای چندانی برای نوآوری وجود ندارد.
تولید مواد مؤثره دارویی در اصل یک صنعت شیمیایی است. رقابت در این صنعت عمدتاً بر بهینه‌سازی فرایندهای تولید برای افزایش سرعت، ظرفیت و بهره‌وری هزینه متمرکز است؛ حوزه‌ای که برتری چین حتی در مقایسه با هند، که به «داروخانه جهان» شهرت یافته، به‌وضوح قابل مشاهده است.
تولیدکنندگان چینی مواد مؤثره دارویی در مقایسه با رقبای هندی خود از حدود ۲۰ درصد مزیت هزینه برخوردارند؛ مزیتی که عمدتاً ناشی از ارزان‌تر بودن مواد اولیه شیمیایی و زیستی بالادستی است. مواد اولیه حدود دو سوم کل هزینه‌های تولید را تشکیل می‌دهند و همین مسئله تولیدکنندگان هندی را در موقعیت نامطلوبی قرار می‌دهد.
هرچند هزینه نیروی کار در هند تقریباً نصف چین است، اما بهره‌وری بالاتر در چین بخش زیادی از این مزیت را خنثی می‌کند. تولید به ازای هر کارگر در چین حدود ۱.۵ برابر هند است و در نتیجه، اختلاف واقعی هزینه نیروی کار چندان قابل توجه نیست.
در نتیجه، هند،که بر اساس داده‌های مؤسسه بروکینگز، از نظر حجم، ۶۱ درصد داروهای ژنریک مصرفی آمریکا را تأمین می‌کند، به یکی از بزرگ‌ترین خریداران مواد اولیه دارویی چین تبدیل شده است. این کشور حدود ۷۰ درصد مواد اولیه دارویی خود را از چین وارد می‌کند، زیرا این گزینه نسبت به تولید داخلی ارزان‌تر است.
بر اساس داده‌های اتاق بازرگانی واردات و صادرات دارو و محصولات بهداشتی چین، هند سال گذشته ۶.۲۶ میلیارد دلار مواد اولیه دارویی از چین خریداری کرد و همچنان بزرگ‌ترین مقصد صادراتی این محصولات بود و پس از آن آمریکا قرار داشت.
ارزش کل صادرات مواد مؤثره دارویی و مواد واسطه بالادستی چین در سال گذشته به ۴۲.۹ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که تقریباً دو برابر سال ۲۰۱۶ است.
طبق گزارش شورای روابط خارجی آمریکا، چین اکنون کنترل محکمی بر مواد اولیه داروهای پرمصرف در بازار آمریکا دارد و مواد اولیه کلیدی مورد نیاز برای تولید ۹۴ درصد آموکسی‌سیلین، ۷۴ درصد هپارین و ۷۰ درصد استامینوفن را تأمین می‌کند.
صعود در زنجیره ارزش
با این حال، صعود سریع چین به جایگاه برتر در حوزه مواد اولیه دارویی با هزینه‌های زیست‌محیطی قابل توجهی همراه بوده است.
دو تولیدکننده بزرگ مواد اولیه دارویی در منطقه خودمختار نینگ‌شیا هویی در شمال‌غرب چین که هر دو سهم مهمی در درآمدهای مالیاتی محلی داشتند، موجب آلودگی شدید هوا شده‌اند؛ به‌طوری که برخی ساکنان به دلیل بوی شدید ناشی از فعالیت این کارخانه‌ها، حتی در داخل خانه نیز ناچار به استفاده از ماسک بودند. همچنین این کارخانه‌ها منابع آبی مرتبط با رود زرد را نیز آلوده کرده بودند.
نگرانی‌های عمومی ناشی از انتشار چنین گزارش‌هایی، دولت چین را به سمت تشدید مقررات زیست‌محیطی سوق داد. در سال ۲۰۱۵، پکن قانون سختگیرانه جدیدی برای حفاظت از محیط‌زیست تصویب کرد که بر اساس آن، جریمه تخلیه غیرقانونی پسماندهای شیمیایی به‌صورت روزانه و بدون سقف افزایش می‌یافت. همچنین این قانون مقرر کرد تخلفات زیست‌محیطی در پرونده اعتباری شرکت‌ها ثبت شود؛ موضوعی که می‌تواند بر دسترسی آنها به منابع مالی تأثیر بگذارد.
در سال ۲۰۲۱، پکن دستورالعمل‌هایی برای توسعه پایدار صنعت مواد اولیه دارویی منتشر کرد که در آن بر ارتقای فناوری‌های تولید سبز و تسریع توسعه مواد اولیه دارویی تخصصی و سفارشی با ارزش افزوده بالا تأکید شده بود.
فشارهای نظارتی، روند گسترده‌تری از تحول در این صنعت را تسریع کرد و بسیاری از تولیدکنندگان مواد اولیه دارویی را به سمت بخش‌های با حاشیه سود بالاتر در زنجیره ارزش سوق داد؛ روندی که هم‌زمان با رشد صنعت زیست‌فناوری چین و محدود شدن ظرفیت رشد مواد اولیه داروهای پرمصرف رخ داد.
چین جایگاه خود را به‌عنوان یک منبع نوآوری در بخش‌های بالادستی بازتعریف کرده و همین موضوع کل زنجیره ارزش مواد مؤثره دارویی را به سمت بخش‌های با ارزش افزوده بالاتر سوق می‌دهد.
علاوه بر برتری دیرینه چین در تولید مواد مؤثره داروهای سرطان، شرکت‌های چینی اکنون به‌طور فزاینده‌ای در حال تولید مواد اولیه درمان‌های نسل جدید هستند؛ از جمله داروهای کونژوگه آنتی‌بادی-دارو (ADC)، آنتی‌بادی‌های دوویژه‌ای (Bispecific Antibodies)، داروهای ضدچاقی مبتنی بر GLP-1 و همچنین درمان‌های سلولی و ژنی.
شرکت ارائه‌دهنده داده‌های دارویی PharmCube اعلام کرد که از سال ۲۰۲۲ تاکنون، تعداد تأمین‌کنندگان چینی مواد مؤثره داروهای مبتنی بر GLP-1 به‌سرعت افزایش یافته و موازنه بازار را که پیش‌تر در اختیار تولیدکنندگان اروپایی بود، تغییر داده است.
در سال ۲۰۲۲ تنها چهار شرکت چینی مواد مؤثره داروی سماگلوتاید را تولید می‌کردند، اما تنها دو سال بعد این تعداد به ۳۳ شرکت رسید و حدود ۸۰ درصد تولید جهانی این ماده را در اختیار گرفت.
این تغییر ساختاری در سطح شرکت‌ها نیز به‌وضوح دیده می‌شود. شرکت داروسازیHuahai Pharmaceutical مستقر در استان ژجیانگ، در گزارش سالانه ۲۰۲۵ خود اعلام کرد رقابت شدید و جنگ قیمتی میان تولیدکنندگان سنتی مواد اولیه دارویی که ناشی از همگن شدن محصولات در سراسر صنعت است رشد این بخش را کند کرده و همچنان فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد می‌کند.
این شرکت که یکی از تأمین‌کنندگان اصلی مواد اولیه داروهای پرمصرف در چین و هم‌زمان بازیگری رو‌به‌رشد در حوزه داروهای ژنریک پیشرفته و داروهای نوآورانه است، اعلام کرد تقاضای بازار «به‌سرعت از مواد مؤثره دارویی سنتی و پرحجم به سمت مواد مؤثره تخصصی با ارزش افزوده بالاتر در حال تغییر است.
مهم‌ترین عوامل صعود چین در زنجیره ارزش مواد مؤثره دارویی، سرمایه‌گذاری گسترده در تحقیق و توسعه، گسترش نیروی انسانی متخصص و رشد سریع واگذاری مجوز فناوری (Out-licensing) به شرکت‌های داروسازی غربی بوده است؛ روندی که ادغام شرکت‌های چینی در زنجیره جهانی نوآوری و تولید دارو را بیش از پیش تقویت کرده است.
اکنون حدود ۳۳ درصد از مولکول‌های جدید دارویی در جهان منشأ چینی دارند، در حالی که این سهم در سال ۲۰۱۴ تنها حدود ۴ درصد بود. ارزش قراردادهای بین‌المللی واگذاری مجوز با مشارکت شرکت‌های چینی، امسال به حدود ۲۵۰ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که در مقایسه با تنها ۳ میلیارد دلار یک دهه پیش، جهشی چشمگیر محسوب می‌شود.
میانگین سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه شرکت‌های تولیدکننده مواد اولیه دارویی پذیرفته‌شده در بورس A چین، در سال گذشته به ۵.۸۶ میلیارد یوان (حدود ۸۶۳.۳ میلیون دلار) رسید که نسبت به ۴.۸۴ میلیارد یوان در سال ۲۰۲۳، ۲۱ درصد افزایش داشته است.
اکوسیستم متراکم صنعت داروسازی چین، بستر مستحکمی برای حرکت این کشور به سمت بخش‌های با ارزش افزوده بالاتر در زنجیره مواد اولیه دارویی فراهم کرده است.
تولیدکنندگان مواد مؤثره دارویی به‌صورت جداگانه فعالیت نمی‌کنند. آنها در خوشه‌هایی مستقر هستند که مؤسسات پژوهشی، بیمارستان‌ها، شبکه‌های کارآزمایی بالینی، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات توسعه و تولید قراردادی، نهادهای نظارتی و سایر بازیگران را به یکدیگر متصل می‌کند.
این نزدیکی اهمیت زیادی دارد، زیرا تولید مواد مؤثره با ارزش افزوده بالا به تکرار سریع فرایندها، دانش فنی پیشرفته و هماهنگی نزدیک با توسعه‌دهندگان دارو نیازمند است.
درهم‌تنیدگی دو سوی اقیانوس آرام
سرعت عملیاتی که چنین اکوسیستمی فراهم می‌کند، در جریان کمبود جهانی داروهای کاهش وزن در سال ۲۰۲۴ به‌خوبی آشکار شد. شرکت WuXi AppTec، بزرگ‌ترین ارائه‌دهنده خدمات تحقیق و توسعه قراردادی دارویی در چین، تنها طی یک سال یک کارخانه جدید تولید مواد مؤثره دارویی برای شرکت آمریکایی Eli Lilly احداث و نیروی انسانی آن را تأمین کرد؛ اقدامی که در آمریکا معمولاً به زمان بسیار بیشتری نیاز دارد.
چین سریع‌ترین مکان جهان برای افزایش ظرفیت تولید داروهای پیچیده است. همین توانمندی همان مزیتی است که تولیدکنندگان پپتید در چین ارائه می‌کنند و هیچ جای دیگری قادر به رقابت با آن نیست.
با وجود نگرانی‌های غرب، وابستگی متقابل میان چین و آمریکا باعث می‌شود جایگاه مهم چین در زنجیره تأمین جهانی دارو، الزاماً به معنای امکان استفاده از آن به‌عنوان یک سلاح نباشد.
هم‌زمان با افزایش توان تولیدکنندگان قراردادی چینی در ساخت مولکول‌های پیچیده، وابستگی آنها به تجهیزات و نهاده‌های وارداتی نیز بیشتر شده است.
چین همچنان وابستگی قابل توجهی به واردات داروهای دارای حق ثبت اختراع دارد. ارزش واردات محصولات زیست‌دارویی چین در سال گذشته به ۱۶ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال ۲۰۱۹ حدود ۳۳ درصد افزایش نشان می‌دهد؛ رشدی که عمدتاً ناشی از واردات داروهای ایمنی‌درمانی سرطان، یعنی مهم‌ترین کالای صادراتی صنعت داروسازی آمریکا به چین، بوده است.
در کوتاه‌مدت، تجارت دارویی میان آمریکا و چین با چالش‌هایی روبه‌رو خواهد شدو سیاست‌هایی مانند اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی آمریکا بر داروهای دارای حق ثبت اختراع و مواد اولیه مرتبط با آنها از آن جمله هستند.
اما چنین اقداماتی نه تجارت دوجانبه را از بین می‌برد و نه وابستگی متقابل را؛ بلکه تنها باعث واکنش متقابل و یافتن راه‌های جایگزین خواهد شد. مکمل بودن صنایع دارویی آمریکا و چین روزبه‌روز بیشتر می‌شود و هیچ‌یک از دو طرف نمی‌تواند بدون دیگری به فعالیت خود ادامه دهد.
منبع: scmp
