مسیر چین در حوزه ماهوارهبرها مسیری تدریجی، اما پیوسته و راهبردی بوده است. این کشور از نخستین تلاشها برای دستیابی به توان پرتاب مستقل در دهههای پایانی قرن بیستم، به مرحلهای رسیده که امروز مجموعهای متنوع از حاملهای فضایی سبک، میانوزن و سنگین را در اختیار دارد و همزمان بهدنبال کاهش هزینهها از طریق پیشرانهای نوین و ماهوارهبرهای بازگشتپذیر است. توسعه این توانمندیها، همزمان با رشد برنامههای سرنشیندار، ایستگاه فضایی بومی و ماموریتهای ماه و مریخ، جایگاه پرتاب فضایی را در راهبرد کلان چین برجستهتر کرده است.
این گزارش با نگاهی تاریخی و تحلیلی، روند شکلگیری و تکامل ماهوارهبرهای چینی را از نخستین پرتابها تا پروژههای در دست توسعه بررسی میکند. تمرکز اصلی بر سیر تحول فناوری، نقش دولت و بخش خصوصی، و حرکت چین به سمت حاملهای فضایی بازگشتپذیر است؛ مسیری که میتواند آینده بازار جهانی پرتاب و موازنه قدرت در فضا را تحت تاثیر قرار دهد.
گامهای نخستین و کمک شوروی
توسعه ماهوارهبرها در چین ریشه در تحولات ژئوپلیتیکی دهههای نخست جنگ سرد دارد؛ دورهای که دستیابی به فناوری پرتاب فضایی، همزمان یک ابزار بازدارندگی نظامی و نماد پیشرفت فناورانه تلقی میشد. برنامه فضایی چین در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی، در ابتدا بهشدت تحت تاثیر فناوریهای موشکی شوروی شکل گرفت، اما پس از قطع همکاریهای فنی میان پکن و مسکو، مسیر توسعه بومی با سرعت بیشتری دنبال شد. در این دوره، تمرکز اصلی بر توسعه موشکهای بالستیک قارهپیما بود و همین زیرساختها بعدها به ستون فقرات برنامه ماهوارهبرهای چین تبدیل شدند.
لانگ مارچ ۱
نقطه عطف نخست در تاریخ فضایی چین به سال ۱۹۷۰ بازمیگردد؛ زمانی که این کشور با پرتاب موفق نخستین ماهواره خود، ماهواره دونگ فانگ هونگ-۱ (Dong Fang Hong-1) توسط ماهوارهبر لانگ مارچ ۱ (Long March 1 / Chang Zheng-1) رسما وارد باشگاه کشورهای دارای توان پرتاب مستقل شد. این رویداد چین را پس از اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده، فرانسه و ژاپن، به پنجمین قدرت فضایی جهان تبدیل کرد. لانگ مارچ ۱ ماهوارهبری نسبتا ساده بود که بر پایه فناوری موشکهای بالستیک توسعه یافته و برای پرتاب محمولههای سبک به مدار پایین زمین طراحی شده بود، اما اهمیت آن بیشتر در بعد راهبردی و نمادین تعریف میشد.
این ماهوارهبر ۳ مرحلهای با ۸۱ تن وزن و تقریبا ۳۰ متر ارتفاع، توانایی ارسال ۳۰۰ کیلوگرم محموله را به مدار پایین زمین داشت و توسعه آن حاصل همکاری آکادمی علوم فضایی چین (China Academy of Space Technology)، شرکت علوم و فناوری هوافضای چین (CASC) و موسسه هوانوردی مسکو (Moscow Aviation Institute) بود. دو مرحله نخست لانگ مارچ ۱ از سوخت مایع و مرحله سوم از سوخت جامد استفاده میکردند. این ماهوارهبر در مجموع دو پرتاب داشت که هر دو موفق بودند و در سال ۱۹۷۹ بازنشسته شد.
تسخیر مدار پایین زمین و مدار زمینثابت با ماموریتهای متنوع
در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، برنامه ماهوارهبرهای چین وارد مرحله بلوغ تدریجی شد. خانواده لانگ مارچ ۲ (Long March 2) در این دوره توسعه یافت و بهعنوان حامل فضایی قابل اعتماد برای ماموریتهای نظامی، علمی و ارتباطی مورد استفاده قرار گرفت. این ماهوارهبرها توان حمل محمولههای سنگینتر به مدار پایین زمین را داشتند و نقش مهمی در تثبیت قابلیتهای عملیاتی چین ایفا کردند. همزمان، توسعه لانگ مارچ ۳ با قابلیت تزریق محموله به مدار انتقالی زمینثابت (GTO)، راه را برای ورود چین به بازار پرتاب ماهوارههای مخابراتی هموار کرد؛ بازاری که تا آن زمان در انحصار چند کشور محدود قرار داشت.
لانگ مارچ ۲
ماهوارهبرهای خانواده لانگ مارچ ۲ عمدتا دو و سهمرحلهای بودند و با وزنی در بازه حدود ۱۸۰ تا بیش از ۴۶۰ تن و ارتفاع ۳۰ تا ۶۰ متر، توانایی حمل محمولههایی از ۲ تا ۹ تن به مدار پایین زمین را داشتند. این حاملهای فضایی بر پایه موشکهای بالستیک میانبرد و قارهپیمای توسعهیافته چین طراحی شدند و از سوخت مایع هایپرگولیک شامل دیمتیلهیدرازین نامتقارن (UDMH) و تتروکسید نیتروژن (N₂O₄) در مراحل خود استفاده میکردند؛ ترکیبی که اگرچه سمی بود، اما قابلیت ذخیرهسازی بلندمدت و آمادگی پرتاب سریع را فراهم میکرد.
توسعه و بهرهبرداری از این خانواده تحت مدیریت شرکت علوم و فناوری هوافضای چین و با مشارکت آکادمی فناوری فضایی چین (CAST) انجام شد. لانگ مارچ ۲ در نسخههای مختلف، دهها پرتاب موفق را ثبت کرد و به یکی از ستونهای اصلی برنامه فضایی چین در ماموریتهای نظامی، شناسایی، سنجش از دور و پرتاب نخستین فضاپیماهای سرنشیندار آزمایشی تبدیل شد.
در ادامه این مسیر، ماهوارهبر لانگ مارچ ۳ بهعنوان نخستین حامل فضایی چین با قابلیت ارسال محموله به مدار انتقالی زمینثابت طراحی شد. این ماهوارهبر سهمرحلهای با وزنی در حدود ۲۰۰ تا ۳۸۰ تن و ارتفاع ۴۴ تا ۵۶ متر، قادر بود حدود ۱.۵ تا ۲ تن محموله را به مدار انتقالی زمینثابت منتقل کند. دو مرحله نخست آن از همان پیشرانهای مایع هایپرگولیک استفاده میکردند، اما مرحله سوم به موتور کرایوجنیک با سوخت هیدروژن مایع و اکسیژن مایع مجهز شد؛ فناوریای که در زمان خود جهشی بزرگ در صنعت فضایی چین محسوب میشد.
لانگ مارچ ۴C
همچنین لانگ مارچ ۴ از اواخر دهه ۱۹۸۰ وارد چرخه عملیاتی شد و در نسخههای ارتقایافتهای مانند لانگ مارچ ۴B و لانگ مارچ ۴C بهطور گسترده برای پرتاب ماهوارههای سنجش از دور، هواشناسی، نقشهبرداری و ماموریتهای نظامی مورد استفاده قرار گرفت. این ماهوارهبر طی چند دهه خدمت، دهها پرتاب موفق را ثبت کرده و به یکی از قابلاعتمادترین حاملهای فضایی چین در ماموریتهای مدار قطبی و خورشیدآهنگ تبدیل شده است؛ نقشی که آن را به یکی از ستونهای عملیاتی برنامه فضایی چین پیش از ورود نسلهای جدیدتر لانگ مارچ بدل کرد.
خانواده لانگ مارچ ۴ شامل حاملهای فضایی سهمرحلهای با وزنی در حدود ۲۴۰ تا ۲۵۰ تن و ارتفاعی نزدیک به ۴۵ متر است که برای پرتاب ماهوارهها به مدارهای پایین زمین و مدار خورشیدآهنگ طراحی شد. این ماهوارهبرها توانایی ارسال حدود ۲.۵ تا ۳ تن محموله به مدار پایین زمین و نزدیک به ۱.۵ تن به مدار خورشیدآهنگ را دارند.
آغاز پرتابهای سرنشیندار چین
دهه ۲۰۰۰ را میتوان دوران گذار از برنامههای صرفا پرتاب ماهواره به سمت ماموریتهای پیچیده فضایی دانست. در این مقطع، چین توسعه برنامه سرنشیندار خود را بهطور جدی دنبال کرد و ماهوارهبر لانگ مارچ ۲F به حامل اصلی فضاپیماهای شنژو (Shenzhou) تبدیل شد. این ماهوارهبر با استانداردهای ایمنی بالاتر طراحی شد و پرتاب فضانوردان چینی به مدار زمین را ممکن ساخت؛ اقدامی که چین را در زمره معدود کشورهایی قرار داد که به توان پرواز فضایی سرنشیندار مستقل دست یافتهاند.
کپسول شنژو
همزمان با پیشرفت برنامههای سرنشیندار، نیاز به ماهوارهبرهای قدرتمندتر برای ماموریتهای بلندپروازانهتر نیز افزایش یافت. این روند در دهه ۲۰۱۰ به توسعه نسل جدید حاملهای فضایی منجر شد. لانگ مارچ ۵ (Long March 5) بهعنوان حامل فضایی سنگین اصلی چین معرفی شد؛ ماهوارهبری که برای پرتاب محمولههای حجیم، ماژولهای ایستگاه فضایی، و ماموریتهای اکتشافی به ماه و مریخ طراحی شده است. این حامل فضایی نقشی کلیدی در پروژههایی مانند ماموریتهای قمری چانگای (Chang’e) و برنامههای بینسیارهای چین ایفا کرده و نشاندهنده ورود این کشور به سطحی بالاتر از رقابت فضایی جهانی است.
لانگ مارچ ۵ در پیکربندی پایه خود یک ماهوارهبر دومرحلهای با چهار بوستر کمکی است که وزنی در حدود ۸۷۰ تن و ارتفاعی نزدیک به ۵۷ متر دارد. مرحله نخست مرکزی و بوسترها از پیشران کرایوجنیک اکسیژن مایع و هیدروژن مایع استفاده میکنند. مرحله دوم نیز از پیشران کرایوجنیک بهره میبرد و امکان تزریق دقیق محموله به مدارهای مختلف را فراهم میکند. در این پیکربندی، لانگ مارچ ۵ توانایی حمل حدود ۲۵ تن محموله به مدار پایین زمین و نزدیک به ۱۴ تن به مدار انتقالی زمینثابت را دارد که آن را در رده ماهوارهبرهای سنگین جهانی قرار میدهد.
نسخه عملیاتی دیگر این خانواده، لانگ مارچ ۵B است که بهطور خاص برای پرتاب محمولههای بسیار حجیم به مدار پایین زمین طراحی شده است. در این پیکربندی، مرحله دوم حذف شده و محموله مستقیما روی مرحله مرکزی نصب میشود؛ رویکردی که امکان پرتاب ماژولهای بزرگ ایستگاه فضایی چین مانند تیانهه (Tianhe) را فراهم کرد. لانگ مارچ ۵B با وجود توان حمل بالای خود، به دلیل ورود کنترلنشده مرحله مرکزی به جو زمین پس از پرتاب، بحثهایی را در سطح بینالمللی درباره مدیریت پسماندهای فضایی برانگیخت؛ موضوعی که چین اعلام کرد در نسخههای بعدی بهدنبال بهبود آن است.
ورود لانگ مارچ ۵ به چرخه عملیاتی با چالشهایی نیز همراه بود. نخستین پرتاب این ماهوارهبر در سال ۲۰۱۶ موفقیتآمیز بود، اما شکست ماموریت دوم در سال ۲۰۱۷ به دلیل نقص فنی در موتور مرحله اول، باعث توقف موقت برنامه و بازنگری گسترده در طراحی و فرآیندهای آزمون شد. بازگشت موفق لانگ مارچ ۵ به پرواز در سال ۲۰۱۹، نقطه تثبیت این خانواده محسوب میشود و پس از آن، این حامل فضایی به ستون اصلی ماموریتهای راهبردی چین تبدیل شد؛ از پرتاب کاوشگر مریخی تیانون-۱ (Tianwen-1) تا ماموریتهای بازگشت نمونه قمری برنامه چانگای. در مجموع، خانواده لانگ مارچ ۵ نماد گذار برنامه فضایی چین به عصر پرتابهای سنگین، مأموریتهای عمیق فضایی و زیرساختهای مداری بزرگ است.
لانگ مارچ ۶
در همین دهه، ماهوارهبرهای لانگ مارچ ۶ و لانگ مارچ ۷ بهمنظور پاسخگویی به نیازهای متنوعتر توسعه یافتند. لانگ مارچ ۶ بهعنوان نخستین حامل فضایی نسل جدید چین در رده سبکوزن طراحی شد و نقش آن پاسخگویی به نیاز فزاینده پرتاب ماهوارههای کوچک و متوسط به مدار پایین زمین بود. توسعه این ماهوارهبر در اوایل دهه ۲۰۱۰ تحت مدیریت شرکت علوم و فناوری هوافضای چین و با اجرای آکادمی فناوری حاملهای فضایی چین (CALT) انجام شد. لانگ مارچ ۶ یک ماهوارهبر سهمرحلهای با وزنی در حدود ۱۰۳ تن و ارتفاعی نزدیک به ۲۹ متر است که توانایی حمل حدود یک تا ۱.۵ تن محموله به مدار خورشیدآهنگ را دارد. دو مرحله نخست این حامل فضایی از پیشران کرایوجنیک اکسیژن مایع و نفت سفید (LOX/RP-1) استفاده میکنند، در حالی که مرحله سوم از پیشران کرایوجنیک اکسیژن مایع و هیدروژن مایع بهره میبرد. این ترکیب پیشران، لانگ مارچ ۶ را به یکی از نخستین ماهوارهبرهای چینی با سوختهای کمآلایندهتر نسبت به نسلهای پیشین تبدیل کرد.
نخستین پرتاب لانگ مارچ ۶ در سال ۲۰۱۵ انجام شد و موفقیت آن، آغاز رسمی گذار چین به سمت نسل جدید حاملهای فضایی سازگارتر با محیطزیست را رقم زد. این ماهوارهبر عمدتا برای پرتاب گروهی ماهوارههای سنجش از دور، آزمایشهای فناوری و منظومههای کوچک طراحی شده و بهدلیل آمادهسازی سریع و هزینه عملیاتی پایینتر، جایگاه ویژهای در برنامههای پرتاب پرشمار چین پیدا کرده است. لانگ مارچ ۶ همچنین بهعنوان سکوی آزمون فناوریهای جدید پیشرانش و سامانههای کنترلی عمل کرده و تجربه عملی ارزشمندی برای توسعه حاملهای بزرگتر فراهم آورده است.
در مقابل، ماهوارهبر لانگ مارچ ۷ بهعنوان یک حامل فضایی میانوزن طراحی شد و نقش مکمل میان لانگ مارچ ۵ سنگینوزن و لانگ مارچ ۶ سبکوزن را بر عهده گرفت. توسعه این ماهوارهبر نیز در چارچوب همان برنامه نوسازی ناوگان پرتاب چین انجام شد. لانگ مارچ ۷ یک ماهوارهبر دومرحلهای با چهار بوستر کمکی است که وزنی در حدود ۵۹۷ تن و ارتفاعی نزدیک به ۵۳ متر دارد و توانایی حمل حدود ۱۳.۵ تن محموله به مدار پایین زمین را داراست. مرحله مرکزی و بوسترها از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید استفاده میکنند و کارایی و قابلیت اطمینان بالاتری نسبت به موتورهای نسل قدیمی دارند.
لانگ مارچ ۷ از سال ۲۰۱۶ وارد چرخه عملیاتی شد و بهسرعت به حامل اصلی ماموریتهای پشتیبانی ایستگاه فضایی چین تبدیل شد. این ماهوارهبر برای پرتاب فضاپیمای باری تیانژو (Tianzhou) طراحی شده و نقش کلیدی در انتقال تدارکات، سوخت و تجهیزات به ماژولهای مداری ایفا میکند. افزون بر ماموریتهای لجستیکی، لانگ مارچ ۷ برای پرتاب ماهوارههای متوسط به مدارهای مختلف نیز مورد استفاده قرار گرفته و بهدلیل معماری مدرن و پیشرانهای پاکتر، به یکی از قابلاعتمادترین حاملهای فضایی چین در دهه اخیر بدل شده است.
دهه ۲۰۲۰ و حرکت به سوی پروژههای بازگشتپذیر
با ورود به دهه ۲۰۲۰، تمرکز برنامه فضایی چین بهتدریج به سمت کاهش هزینهها، افزایش نرخ پرتاب و حرکت بهسوی فناوریهای بازگشتپذیر تغییر جهت داد. لانگ مارچ ۸ در این چارچوب معرفی شد؛ ماهوارهبری که از ابتدا با در نظر گرفتن امکان بازیابی مرحله اول طراحی شده و نشاندهنده تلاش دولت چین برای همگام شدن با روندهای نوین صنعت پرتاب فضایی است. در افق بلندمدت نیز پروژه لانگ مارچ ۹ بهعنوان یک ابر-سنگینبر در دست توسعه قرار دارد که هدف آن پشتیبانی از ماموریتهای سرنشیندار به ماه و حتی برنامههای فراتر از مدار زمین است.
نحوه بازیابی لانگ مارچ ۸
لانگ مارچ ۸ یک ماهوارهبر دومرحلهای با دو بوستر کمکی است که وزنی در حدود ۳۵۶ تن و ارتفاعی نزدیک به ۵۰ متر دارد و توانایی حمل حدود ۷ تا ۸ تن محموله به مدار پایین زمین و نزدیک به ۴.۵ تن به مدار خورشیدآهنگ را داراست. مرحله مرکزی و بوسترها از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید استفاده میکنند در حالی که مرحله دوم به پیشران اکسیژن مایع و هیدروژن مایع متکی است.
نخستین پرتاب لانگ مارچ ۸ در سال ۲۰۲۰ انجام شد و موفقیت این ماموریت، ورود رسمی چین به رقابت فشرده پرتابهای تجاری در مدار پایین زمین را تقویت کرد. این ماهوارهبر بهگونهای طراحی شده که آمادهسازی و پرتاب آن با سرعت بیشتری نسبت به نسلهای پیشین انجام شود و همین ویژگی، آن را برای پرتابهای پرشمار منظومههای ماهوارهای مناسب کرده است. در برنامههای توسعهای بعدی، نسخههای ارتقایافته لانگ مارچ ۸ با قابلیت بازیابی مرحله اول یا بوسترها نیز مورد بررسی قرار گرفتهاند؛ رویکردی که نشاندهنده تمایل چین برای حرکت به سمت ماهوارهبرهای بازگشتپذیر در بخش دولتی است.
در سوی دیگر طیف، ماهوارهبر لانگ مارچ ۹ بهعنوان بلندپروازانهترین پروژه پرتاب فضایی چین تعریف شده و در رده ابر-سنگینها قرار میگیرد. این حامل فضایی در دست توسعه با هدف پشتیبانی از ماموریتهای سرنشیندار به ماه، ساخت زیرساختهای مداری بزرگ و ماموریتهای عمیق فضایی طراحی شده است. بر اساس طرحهای اعلامشده، لانگ مارچ ۹ ماهوارهبری چندمرحلهای با وزنی بیش از ۴ هزار تن و ارتفاعی در حدود ۱۱۰ متر خواهد بود و توانایی حمل بیش از ۱۴۰ تن محموله به مدار پایین زمین را خواهد داشت.
در طراحی اولیه، لانگ مارچ ۹ بهعنوان یک حامل فضایی کاملا یکبارمصرف در نظر گرفته شده بود، اما در سالهای اخیر، رویکرد طراحی آن به سمت معماریهای بازگشتپذیر تغییر کرده است. طرحهای جدید شامل استفاده از بوسترها و مراحل مرکزی قابل بازیابی با پیشرانهای کرایوجنیک پرقدرت هستند؛ تغییری که نشان میدهد چین تجربههای بهدستآمده از بخش خصوصی و رقابتهای بینالمللی را در پروژههای دولتی کلان خود لحاظ میکند. اگر این پروژه طبق برنامه پیش برود، لانگ مارچ ۹ به ستون اصلی ماموریتهای سرنشیندار چین در دهه ۲۰۳۰ تبدیل خواهد شد و نقش تعیینکنندهای در حضور بلندمدت این کشور در ماه و فراتر از آن ایفا خواهد کرد.
| نام ماهوارهبر | تعداد مراحل | وزن (تن) | ارتفاع (متر) | نوع پیشران | ظرفیت حمل محموله | مدارهای هدف / مأموریت اصلی | وضعیت |
| لانگ مارچ ۱ | ۳ مرحلهای | ۸۱ | ≈۳۰ | مایع (مرحله ۱ و ۲) + جامد (مرحله ۳) | ≈۳۰۰ کیلوگرم به LEO | مدار پایین زمین | بازنشسته (۱۹۷۹) |
| لانگ مارچ ۲ | ۲ و ۳ مرحلهای | ۱۸۰ تا >۴۶۰ | ۳۰ تا ۶۰ | مایع هایپرگولیک (UDMH/N₂O₄) | ۲ تا ۹ تن به LEO | LEO، مأموریتهای نظامی، علمی، سرنشیندار اولیه | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۳ | ۳ مرحلهای | ۲۰۰ تا ۳۸۰ | ۴۴ تا ۵۶ | مایع هایپرگولیک + مرحله سوم کرایوجنیک (LOX/LH₂) | ۱.۵ تا ۲ تن به GTO | مدار انتقالی زمینثابت، ماهوارههای مخابراتی | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۴ | ۳ مرحلهای | ۲۴۰ تا ۲۵۰ | ≈۴۵ | مایع هایپرگولیک | ۲.۵ تا ۳ تن به LEO / ≈۱.۵ تن به SSO | مدار قطبی و خورشیدآهنگ | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۵ | ۲ مرحلهای + ۴ بوستر | ≈۸۷۰ | ≈۵۷ | کرایوجنیک (LOX/LH₂) | ≈۲۵ تن به LEO / ≈۱۴ تن به GTO | مأموریتهای سنگین، ماه، مریخ، ایستگاه فضایی | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۵B | تکمرحلهای عملیاتی | ≈۸۷۰ | ≈۵۳ | کرایوجنیک (LOX/LH₂) | محمولههای بسیار حجیم به LEO | ماژولهای ایستگاه فضایی | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۶ | ۳ مرحلهای | ≈۱۰۳ | ≈۲۹ | LOX/RP-1 + LOX/LH₂ (مرحله سوم) | ۱ تا ۱.۵ تن به SSO | ماهوارههای کوچک و منظومهای | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۷ | ۲ مرحلهای + ۴ بوستر | ≈۵۹۷ | ≈۵۳ | LOX/RP-1 | ≈۱۳.۵ تن به LEO | پشتیبانی ایستگاه فضایی، تیانژو | عملیاتی |
| لانگ مارچ ۸ | ۲ مرحلهای + ۲ بوستر | ≈۳۵۶ | ≈۵۰ | LOX/RP-1 + LOX/LH₂ (مرحله دوم) | ۷–۸ تن به LEO / ≈۴.۵ تن به SSO | پرتابهای تجاری و منظومهای | عملیاتی / در حال ارتقا |
| لانگ مارچ ۹ | چندمرحلهای | >۴۰۰۰ | ≈۱۱۰ | کرایوجنیک پرقدرت | >۱۴۰ تن به LEO | ماه، مأموریتهای سرنشیندار عمیق | در دست توسعه |
ورود شرکتهای خصوصی چینی به حوزه پرتابهای فضایی
- لنداسپیس
تحول مهم دیگر در تاریخ ماهوارهبرهای چین، ورود تدریجی بخش خصوصی به حوزه پرتابهای فضایی بود؛ تغییری ساختاری که از اواسط دهه ۲۰۱۰ و در پی اصلاحات سیاستگذاری دولت چین در حوزه فضا آغاز شد. در این دوره، برای نخستینبار شرکتهای غیردولتی اجازه یافتند بهصورت مستقل در طراحی و ساخت حاملهای فضایی فعالیت کنند؛ روندی که به افزایش رقابت، نوآوری فناورانه و کاهش وابستگی انحصاری به ساختارهای دولتی انجامید. در این میان، شرکت لنداسپیس (LandSpace) بهعنوان یکی از پیشگامان بخش خصوصی، با توسعه ماهوارهبر ژوچوئه-۲ (Zhuque-2) جایگاه ویژهای در تاریخ فضایی چین به دست آورد.
ژوچوئه-۲
ژوچوئه-۲ در سال ۲۰۲۳ موفق شد بهعنوان نخستین حامل فضایی چینی با پیشران متان و اکسیژن مایع به مدار برسد؛ دستاوردی که از نظر فناوری پیشرانش، نقطه عطفی برای صنعت فضایی این کشور محسوب میشود. ژوچوئه-۲ یک ماهوارهبر دومرحلهای با ارتفاعی در حدود ۴۹ متر و وزنی نزدیک به ۲۲۰ تن است که هر دو مرحله آن از پیشران متان مایع و اکسیژن مایع استفاده میکنند. استفاده از سوخت متان، که پاکتر، ارزانتر و مناسبتر برای سامانههای بازگشتپذیر است، نشاندهنده همراستایی راهبرد بخش خصوصی چین با روندهای نوین جهانی در طراحی ماهوارهبرها بود. این موفقیت، لنداسپیس را به یکی از بازیگران کلیدی در چشمانداز پرتابهای تجاری چین تبدیل کرد و جایگاه بخش خصوصی را در کنار برنامههای دولتی تثبیت نمود.
ادامه این مسیر فناورانه در پروژه ژوچوئه-۳ (Zhuque-3) دنبال میشود؛ ماهوارهبری بزرگتر و توانمندتر که از ابتدا با هدف بازگشت و استفاده مجدد از مرحله اول طراحی شده است. ژوچوئه-۳ یک حامل فضایی دومرحلهای با ارتفاعی بیش از ۷۰ متر و وزنی در حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ تن خواهد بود و توانایی حمل بیش از ۱۸ تن محموله به مدار پایین زمین را خواهد داشت. این پروژه را میتوان بیانگر عبور بخش خصوصی چین از مرحله اثبات توان فنی به سمت توسعه سامانههای پیشرفته و اقتصادی پرتاب فضایی دانست. رقابت در حوزه ماهوارهبرها در چین، دیگر محدود به خانواده لانگ مارچ و ساختارهای دولتی نیست، بلکه به بخشی پویا و چندلایه از صنعت فضایی این کشور تبدیل شده است. ژوچوئه-۳ در اواخر سال۲۰۲۵ به صورت آزمایشی پرتاب شد اما در هنگام فرود دچار مشکل شد. انتظار میرود چالشهای فنی در پرتاب بعدی در سال۲۰۲۶ حل گردد.
- گلکتیک انرژی
یکی دیگر از بازیگران کلیدی بخش خصوصی در تحول صنعت پرتاب فضایی چین، شرکت گلکتیک انرژی (Galactic Energy) است؛ شرکتی که با تمرکز بر پرتابهای سریع، کمهزینه و قابل اتکا، توانست در مدتزمانی کوتاه جایگاه خود را در بازار داخلی تثبیت کند. این شرکت که در اواخر دهه ۲۰۱۰ تاسیس شد، راهبرد خود را بر توسعه حاملهای فضایی سادهتر اما عملیاتی بنا نهاد.
سرس-۱
نخستین محصول عملیاتی گلکتیک انرژی، ماهوارهبر سرس-۱ (Ceres-1) است؛ یک حامل فضایی چهارمرحلهای با ارتفاعی در حدود ۱۹ متر و وزنی نزدیک به ۳۰ تن است. سه مرحله نخست سرس-۱ از پیشران جامد استفاده میکنند، در حالی که مرحله چهارم به یک موتور سوخت مایع برای تزریق دقیق محموله به مدار مجهز شده است. این ماهوارهبر توانایی حمل حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم محموله به مدار خورشیدآهنگ را دارد و به دلیل ساختار ساده، زمان آمادهسازی کوتاه و هزینه عملیاتی پایین، برای ماموریتهای پرتاب سریع منظومههای کوچک بسیار مناسب است.
نخستین پرتاب موفق سرس-۱ در سال ۲۰۲۰ انجام شد و این ماهوارهبر بهسرعت به یکی از پرکاربردترین حاملهای خصوصی چین بدل شد. گلکتیک انرژی با ثبت چندین پرتاب موفق متوالی، نشان داد که بخش خصوصی چین قادر است به سطحی از قابلیت اطمینان برسد که پیشتر در انحصار شرکتهای دولتی بود. سرس-۱ عمدتا برای پرتاب ماهوارههای سنجش از دور سبک، آزمایشهای فناوری و ماموریتهای تجاری کوتاهمدت مورد استفاده قرار گرفته و بهعنوان ستون فقرات پرتابهای اولیه این شرکت عمل کرده است.
در گام بعدی، گلکتیک انرژی توسعه ماهوارهبر بزرگتر و مدرنتر پالاس-۱ (Pallas-1) را در دستور کار قرار داد؛ ماهوارهبری با معماری بازگشتپذیر که نشاندهنده تغییر راهبرد این شرکت از پرتابهای صرفا یکبارمصرف به سمت مدلهای اقتصادی پایدارتر است. پالاس-۱ یک ماهوارهبر دومرحلهای با ارتفاعی در حدود ۴۲ متر و وزنی نزدیک به ۲۶۰ تن است که از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید در هر دو مرحله استفاده میکند. مرحله اول این حامل فضایی بهگونهای طراحی شده است که پس از جدایش، بهصورت عمودی فرود آمده و برای استفاده مجدد بازیابی شود.
پالاس-۱ توانایی حمل حدود ۵ تن محموله به مدار پایین زمین و نزدیک به ۳ تن به مدار خورشیدآهنگ را خواهد داشت؛ ظرفیتی که آن را در رده حاملهای میانوزن سبک قرار میدهد و برای پرتاب ماهوارههای بزرگتر یا پرتاب چندگانه منظومهها مناسب میسازد. آزمایشهای پروازی زیرمداری و تلاشهای اولیه برای بازیابی مرحله اول در سالهای اخیر انجام شده و هرچند برخی از این آزمونها با شکست همراه بودهاند، اما تجربههای بهدستآمده نقش مهمی در بلوغ فناوری بازگشتپذیری این شرکت ایفا کردهاند. احتمالا زمان عملیاتی شدن واقعی این ماهوارهبر در اواخر ۲۰۲۶ یا حتی پس از آن خواهد بود، اگرچه این تاریخ هنوز قطعی نیست.
- اسپیس پایونیر
شرکت اسپیس پایونیر (Space Pioneer) یکی دیگر از بازیگران مهم موج جدید بخش خصوصی فضایی چین است؛ شرکتی که تمرکز اصلی خود را از همان ابتدا بر توسعه ماهوارهبرهای میانوزن سوخت مایع با قابلیت بازگشتپذیری قرار داد. محصول شاخص اسپیس پایونیر، ماهوارهبر تیانلونگ-۲ (Tianlong-2) است که در سال ۲۰۲۳ نخستین پرتاب مداری خود را انجام داد. تیانلونگ-۲ یک ماهوارهبر دومرحلهای با ارتفاعی در حدود ۳۲ تا ۳۵ متر و وزنی نزدیک به ۱۴۰ تا ۱۵۰ تن است که برای پرتاب ماهوارههای متوسط به مدار پایین زمین طراحی شده است. هر دو مرحله این ماهوارهبر از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید استفاده میکنند؛ ترکیبی که نسبت به سوختهای هایپرگولیک نسل قدیمی، کارایی بالاتر و آلودگی کمتری دارد.
تیانلونگ-۲
تیانلونگ-۲ توانایی حمل حدود ۱.۵ تن محموله به مدار خورشیدآهنگ یا نزدیک به ۲ تن به مدار پایین زمین را دارد و در نخستین ماموریت مداری خود موفق شد یک ماهواره آزمایشی را با موفقیت به مدار تزریق کند. در گام بعدی، اسپیس پایونیر توسعه ماهوارهبر بزرگتر تیانلونگ-۳ (Tianlong-3) را در دستور کار قرار داد؛ ماهوارهبری که بهعنوان پاسخ مستقیم این شرکت به نیازهای پرتاب منظومههای بزرگ ماهوارهای و ماموریتهای تجاری پرشمار طراحی شده است. تیانلونگ-۳ یک حامل فضایی میانوزن با معماری بازگشتپذیر است که در پیکربندی پایه، ارتفاعی در حدود ۷۰ متر و وزنی بیش از ۵۰۰ تن خواهد داشت. این ماهوارهبر از مجموعهای از موتورهای پرقدرت با پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید در مرحله اول استفاده میکند و بهگونهای طراحی شده است که مرحله نخست آن پس از جدایش، بهصورت عمودی بازیابی شود.
بر اساس مشخصات اعلامشده، تیانلونگ-۳ توانایی حمل حدود ۱۵ تا ۱۷ تن محموله به مدار پایین زمین و نزدیک به ۱۰ تن به مدار خورشیدآهنگ را خواهد داشت؛ ظرفیتی که آن را به رقیبی مستقیم برای ماهوارهبرهای میانوزن دولتی چین و برخی حاملهای تجاری خارجی تبدیل میکند. این ماهوارهبر در صورت عملیاتی شدن، نقش مهمی در پرتاب منظومههای ماهوارهای پهنباند و ماموریتهای اشتراکی ایفا خواهد کرد.
توسعه تیانلونگ-۳ با چالشهایی نیز همراه بوده است. یکی از آزمونهای پروازی اولیه این ماهوارهبر در سال ۲۰۲۴ به دلیل نقص فنی در مرحله اول با شکست مواجه شد؛ رخدادی که اگرچه بازتاب گستردهای داشت، اما از دید تحلیلگران بخشی طبیعی از مسیر بلوغ فناوریهای پیچیده بازگشتپذیر محسوب میشود. اسپیس پایونیر پس از این رویداد، اعلام کرد که فرآیندهای طراحی، آزمون و کنترل کیفیت را بازنگری کرده و توسعه این پروژه همچنان ادامه دارد.
- دیپ بلو ایروسپیس
در میان شرکتهای خصوصی فضایی چین، دیپ بلو ایروسپیس (Deep Blue Aerospace) مسیری متمایز را دنبال کرده است. این شرکت از ابتدا تلاش کرد پیش از ورود به پرتابهای مداری، زیرساخت فنی بازگشتپذیری را به بلوغ برساند.
نخستین گام عملی دیپ بلو اروسپیس در این مسیر، توسعه مجموعه پرتابگرهای آزمایشی نمسیس (Nemesis) بود؛ سامانههایی زیرمداری که برای آزمون موتور، سامانههای هدایت، کنترل، و فرود عمودی طراحی شدند. این پرتابگرها در چندین پرواز آزمایشی موفق شدند برخیزند، مانور دهند و بهصورت کنترلشده فرود آیند؛ دستاوردی که دیپ بلو ایروسپیس را در زمره معدود شرکتهای چینی دارای تجربه عملی فرود عمودی قرار داد. این مرحله، نقش زیربنایی در کاهش ریسک پروژههای مداری آینده این شرکت ایفا کرد.
نبولا-۱و ۲
بر پایه همین تجربهها، دیپ بلو ایروسپیس توسعه ماهوارهبر مداری نبولا-۱ (Nebula-1) را آغاز کرد؛ ماهوارهبری که بهعنوان نخستین تلاش جدی این شرکت برای دستیابی به مدار زمین تعریف میشود. نبولا-۱ یک حامل فضایی دومرحلهای با ارتفاعی در حدود ۳۰ تا ۳۵ متر و وزنی نزدیک به ۱۲۰ تا ۱۴۰ تن است که برای پرتاب ماهوارههای کوچک و متوسط به مدار پایین زمین طراحی شده است. هر دو مرحله این ماهوارهبر از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید استفاده میکنند؛ ترکیبی که امکان کنترل دقیقتر، راندمان بالاتر و سازگاری بیشتر با ماموریتهای بازگشتپذیر را فراهم میسازد.
مرحله نخست نبولا-۱ به چند موتور تیانهو (Tianhu) مجهز شده است؛ موتورهایی با رانش متوسط که بهطور خاص برای قابلیت خاموش–روشن شدن مجدد و فرود عمودی طراحی شدهاند. این مرحله پس از جدایش، با مانور بازگشت و کاهش سرعت، بهصورت عمودی فرود میآید و برای استفاده مجدد آماده میشود. بر اساس مشخصات اعلامشده، نبولا-۱ توانایی حمل حدود ۱ تا ۲ تن محموله به مدار پایین زمین را خواهد داشت؛ ظرفیتی که آن را برای پرتاب ماهوارههای تجاری کوچک، آزمایشهای فناوری و ماموریتهای منظومهای مناسب میکند.
نخستین پروازهای آزمایشی نبولا-۱ در اواخر دهه ۲۰۲۰ برنامهریزی شدهاند و دیپ بلو ایروسپیس اعلام کرده که راهبرد آن، تمرکز بر موفقیت تدریجی و افزایش گامبهگام پیچیدگی ماموریتها است، حتی اگر این رویکرد به معنای ورود دیرتر به بازار پرتابهای مداری باشد. این نگاه محتاطانه اما سیستماتیک، تفاوت اصلی دیپ بلو ایروسپیس با برخی رقبای خصوصی است که زودتر به پرتاب مداری دست یافتند اما با چالشهای فنی جدیتری مواجه شدند.
در افق بلندمدت، دیپ بلو ایروسپیس برنامههایی برای توسعه حاملهای فضایی بزرگتر با قابلیت حمل محمولههای سنگینتر نیز مطرح کرده است، اما تمرکز اصلی این شرکت همچنان بر تثبیت فناوری بازگشتپذیری، افزایش عمر عملیاتی مراحل پرتاب و کاهش هزینه هر مأموریت باقی مانده است. در این چارچوب، دیپ بلو ایروسپیس را میتوان نماینده رویکردی دانست که بهجای شتابزدگی در ورود به بازار، بر انباشت تجربه مهندسی و بلوغ فناوری تکیه دارد.
بازیابی یوانشینگژه-۱
- اسپیس اپک
در میان موج جدید شرکتهای خصوصی فضایی چین، اسپیس اپک (Space Epoch) نماینده رویکردی است که تمرکز آن بهطور مشخص بر ماهوارهبرهای بازگشتپذیر مایع با قابلیت پرتابهای پرتعداد قرار دارد. این شرکت که در اوایل دهه ۲۰۲۰ شکل گرفت، از ابتدا هدف خود را ورود به بازار پرتابهای تجاری آینده، بهویژه پشتیبانی از منظومههای ماهوارهای بزرگ، تعریف کرد و توسعه فناوری بازگشتپذیری را در مرکز راهبرد خود قرار داد.
محصول محوری اسپیس اپک، ماهوارهبر یوانشینگژه-۱ (Yuanxingzhe-1) است؛ حامل فضاییای که بهعنوان نخستین ماهوارهبر مداری این شرکت معرفی شده و از ابتدا با در نظر گرفتن بازیابی مرحله اول طراحی شده است. یوانشینگژه-۱ یک ماهوارهبر دومرحلهای با ارتفاعی در حدود ۴۵ تا ۵۰ متر و وزنی نزدیک به ۳۰۰ تن است که برای پرتاب ماهوارهها به مدار پایین زمین و مدار خورشیدآهنگ طراحی شده است. هر دو مرحله این ماهوارهبر از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید استفاده میکنند.
مرحله نخست یوانشینگژه-۱ به خوشهای از موتورهای مایع با قابلیت احتراق مجدد مجهز شده است که بهگونهای طراحی شدهاند تا پس از جدایش، مانور بازگشت انجام دهند و بهصورت عمودی روی سکوی فرود یا شناور دریایی فرود آیند. این رویکرد، شباهتهای مفهومی روشنی با معماریهای مدرن پرتاب جهانی دارد و نشاندهنده تلاش اسپیس اپک برای همترازی با استانداردهای بینالمللی صنعت پرتاب فضایی است. بر اساس مشخصات اولیه، این ماهوارهبر توانایی حمل حدود ۴ تا ۵ تن محموله به مدار پایین زمین و نزدیک به ۳ تن به مدار خورشیدآهنگ را خواهد داشت.
نخستین پروازهای آزمایشی یوانشینگژه-۱ برای نیمه دوم دهه ۲۰۲۰ برنامهریزی شدهاند و اسپیس اپک اعلام کرده که مسیر توسعه خود را بهصورت مرحلهای پیش میبرد؛ به این معنا که ابتدا پرتابهای مداری یکبارمصرف انجام خواهد شد و سپس، با بلوغ سامانههای هدایت و فرود، قابلیت بازیابی مرحله اول بهطور کامل عملیاتی میشود. این رویکرد محافظهکارانه، ریسکهای فنی را کاهش میدهد و امکان ورود تدریجی به بازار تجاری را فراهم میکند.
در کنار پروژه یوانشینگژه-۱، اسپیس اپک بهطور موازی روی توسعه موتورهای مایع بومی و سامانههای ناوبری و کنترل پیشرفته سرمایهگذاری کرده است؛ حوزههایی که برای دستیابی به نرخ پرتاب بالا و کاهش هزینه هر ماموریت حیاتی محسوب میشوند. این تمرکز بر توسعه عمقی فناوری، نشان میدهد که اسپیس اپک بهدنبال ایجاد یک زنجیره ارزش کامل در صنعت پرتاب است و صرفا به مونتاژ حاملهای فضایی بسنده نمیکند.
- لینکاسپیس
یکی از نخستین و شناختهشدهترین شرکتهای خصوصی فضایی چین که مسیر توسعه فناوریهای پرتاب را از همان آغاز بهسمت نوآوری و بازگشتپذیری سوق داده است، شرکت لینکاسپیس (LinkSpace Aerospace Technology Group) است. این شرکت در سال ۲۰۱۴ تاسیس شد و بهعنوان نخستین شرکت خصوصی چین در حوزه حاملهای فضایی با هدف توسعه راکتهای قابل استفاده مجدد شکل گرفت.
نخستین تلاش این شرکت در مسیر عملیاتی شدن فناوری بازگشتپذیر، توسعه پرتابگرهای آزمایشی RLV-T1 تا RLV-T5 بود که بهمنظور آزمون قدرت موتور، پایداری پرواز و قابلیت فرود طراحی شدند. یکی از شاخصترین نمونههای این سری، RLV-T5 بود؛ یک پرتابگر با طول حدود ۸.۱ متر و وزن نزدیک به ۱.۵ تن که هر پنج موتور آن از پیشران مایع استفاده میکردند و طراحی شده بود تا توانایی برخاستن و نشستن کنترلشده را در ارتفاعهای کم آزمایش کند.
با پیشرفت فناوریهای آزمایشی، لینکاسپیس به توسعه خانواده ماهوارهبرهای مداری نیولاین (New Line) پرداخت. مدل پایه این خانواده، نیولاین۱ ، یک ماهوارهبر دومرحلهای با ارتفاع حدود ۲۰ متر و وزن تقریبی ۳۳ تن است که از پیشران اکسیژن مایع و نفت سفید در مرحله نخست بهره میبرد و توانایی دارد حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم محموله را به مدار خورشیدآهنگ منتقل کند. طراحی این ماهوارهبر بهگونهای است که مرحله اول آن قابلیت بازگشت و استفاده مجدد را با بهکارگیری فناوری فرود عمودی داشته باشد، هرچند توسعه کامل این قابلیت پیچیدگیهای مهندسی قابل توجهی دارد و پرتاب مداری آن همچنان در مراحل نهایی توسعه به سر میبرد.
شرکت همچنین پروژههای آزمایشی دیگری مانند RLV-T6 را برای آزمونهای عمودی با استفاده از پیشرانهای متان و اکسیژن مایع توسعه داده است؛ پروژهای که گام مهمی برای انتقال از فناوریهای زیرمداری به پرواز مداری بهشمار میآید و تمرکز لینکاسپیس را بر کاربردهای آینده حمل بار تجاری و یا فرود کنترلشده حاملهای بزرگتر نشان میدهد.
اگرچه لینکاسپیس هنوز به پرتاب مداری تجاری دست نیافته و پروژههای مداری آن زمانبندیهای توسعهای متعددی را تجربه کردهاند، اما ارزش تاریخی شرکت در حرکت بخش خصوصی چین به سمت فناوریهای بازگشتپذیر و نوآوری در پرتاب حائز اهمیت است. این شرکت اولین شرکت خصوصی چین بود که آغاز به توسعه فناوریهای برخاست و فرود عمودی کرد و با انجام چندین پرواز آزمایشی موفق، مسیر را برای سایر بازیگران خصوصی نیز هموار ساخت.
نیولاین۱
- آیاسپیس
آیاسپیس (iSpace) یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین بازیگران توسعه ماهوارهبرهای خصوصی، توانست بهعنوان نخستین شرکت خصوصی چینی ماهوارهای را به مدار زمین برساند و در عین حال مسیر توسعه فناوریهای پیشرفتهتر مانند پرتابهای بازگشتپذیر را نیز پیریزی کند.
یکی از نخستین دستاوردهای آیاسپیس، توسعه ماهوارهبر هایپربولا-۱ (Hyperbola-1) بود؛ یک حامل فضایی سوخت جامد چندمرحلهای با ارتفاعی در حدود ۲۰ تا ۲۴ متر و قطر بدنهای باریک که طراحی شده بود تا محمولههای سبک و متوسط را به مدار پایین زمین ارسال کند. این ماهوارهبر در سالهای اولیه خود با سریای از پرتابها همراه بود که برخی از آنها با چالشهای فنی مواجه شد و چند ماموریت آن به شکست انجامید، اما این تلاشها تجربههای ارزشمندی برای شرکت فراهم کرد و آن را به نخستین شرکت خصوصی چین تبدیل کرد که در سال ۲۰۱۹ موفق شد با تحقق پرتاب مداری با هایپربولا-۱ به فضای پایین زمین برسد.
پس از آن، آیاسپیس جهتگیری خود را به توسعه سامانههای پرتاب پیشرفتهتر و قابل بازیابی معطوف کرد. این شرکت پروژه هایپربولا-۲ را با استفاده از پیشرانهای مایع متان و اکسیژن مایع آغاز کرد؛ طراحیای که قرار بود مرحله اول آن قابلیت فرود عمودی و بازیابی را داشته باشد. در سال ۲۰۲۳، نسخههای آزمایشی این معماری در چندین تست برخاست و نشستن عمودی مورد آزمایش قرار گرفتند که در یکی از آنها مرحله نخست به ارتفاع بیش از ۳۴۳ متر صعود کرد و با سرعت کنترلشده فرود آمد.
با وجود پیشرفتهای آزمایشی، هایپربولا-۲ بهعنوان یک ماهوارهبر عملیاتی توسعه کامل نیافت و آیاسپیس استراتژی خود را به پروژه بزرگتر هایپربولا-۳ (Hyperbola-3 / SQX-3) منتقل کرد؛ ماهوارهبری با سوخت مایع با ارتفاعی در حدود ۶۹ متر و وزنی بیش از ۳۰۰ تن که قرار است توانایی حمل حدود ۸.۵ تن محموله به مدار پایین زمین را داشته باشد و در حالت طراحی بازگشتپذیر بیش از ۲۵ پرتاب در سال را هدفگذاری کرده است.
در کنار پیشرفتهای مداری و بازگشتپذیری، آیاسپیس مسیر بلندپروازانهتری برای آینده تعریف کرده است: این شرکت قصد دارد در سالهای آینده با توسعه نسخههای هایپربولا-۳B، ماهوارهبری با هستههای چندگانه مشابه حاملهای سنگین جهانی، حضور خود را در بازار پرتابهای میانوزن تا سنگین تقویت کند و با افزایش نرخ پرتاب و تواناییهای بازیابی مرحله اول، یکی از ستونهای رقابت چین با حاملهای بینالمللی شود.
هایپربولا-۲
جمعبندی
یکی از نشانههای بارز توجه راهبردی چین به فناوری ماهوارهبرهای چندبارمصرف، حضور فعال دستکم ۱۱ شرکت دولتی و خصوصی در مراحل مختلف توسعه این فناوری است. این شرکتها، با سطحهای متفاوتی از بلوغ فناورانه از آزمونهای مفهومی و آزمایشهای فرود عمودی تا توسعه ماهوارهبرهای مداری با قابلیت بازیافت در حال پیشبرد پروژههای گوناگون هستند.
در جدول زیر، گزیدهای از مهمترین شرکتهای چینی فعال در حوزه ماهوارهبرهای بازیافتپذیر ارائه شده است که شامل نام شرکت، پروژه یا ماهوارهبر اصلی، وضعیت فعلی توسعه و نوع سوخت یا ویژگی برجسته هر سامانه میشود. این مجموعه تصویری روشن از تنوع بازیگران، سرعت پیشرفت و عمق سرمایهگذاری چین در مسیر دستیابی به پرتابهای کمهزینه و پرتکرار ارائه میدهد.
| سوخت / ویژگی برجسته | وضعیت فعلی | پروژه / راکت | شرکت |
| متان/مایع اکسیژن (Methalox)، بدنه فولاد زنگنزن، مرحله اول قابل بازیافت ~۲۰ بار | در حال توسعه؛ اولین پرتاب در دسامبر ۲۰۲۵ شکست خورد. | Zhuque‑۳ (ZQ-3) | LandSpace Technology Corporation |
| مرحله اول قابل فرود عمودی، ادعا شده تا «۱۰ بار» قابل بازیافت | در حال توسعه؛ تستهای کلیدی انجامشده. | Tianlong‑۳ (TL-3) | Space Pioneer |
| در حال توسعه؛ فناوری بازیافت راکت | تستهای VTVL انجام شده، هنوز پرتاب مداری با بازیافت مرحله اول تجاری نشده است. | Nebula‑۱ | Deep Blue Aerospace |
| سوخت Methalox، بدنه فولاد | در مرحله توسعه؛ هنوز به پرتاب مداری بازیافتشده نرسیده است. | XZY‑۱ (Yuanxingzhe‑۱) | Space Epoch |
| تست فرود عمودی – فناوری پایه بازیافت | بیشتر در سطح تست فناوری فرود بوده است. | پروژههای اولیه آزمایشی RLV (RLV-T6) | LinkSpace Aerospace Technology Group |
| مایع/کروسین | پروژه زیرمجموعه آکادمی فضایی چین. هدف نزدیک به ۸ تن به ۵۰۰ کیلومتر خورشید آهنگ | Kinetica‑۲ | CAS Space |
| مایع/متان و اکسیژن مایع | هدف حمل ۸٫۵ تن به مدار لئو. آزمایش اول برای ۲۰۲۵ | Hyperbola-3 | iSpace |
| کروسین و اکسیژن مایع | هدف ۵ تن به لئو یا ۳ تن به مدار خورشید آهنگ | Pallas-1 | Galactic Energy |
در مجموع، تاریخ ماهوارهبرهای چین را میتوان روایتی از حرکت تدریجی از تقلید فناوریهای اولیه به سمت نوآوری مستقل و رقابت جهانی دانست. از پرتاب نمادین نخستین ماهواره در سال ۱۹۷۰ تا توسعه حاملهای فضایی بازگشتپذیر در دهه جاری، این مسیر نشان میدهد که چین پرتاب فضایی را بهعنوان یکی از ستونهای اصلی قدرت علمی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی خود تعریف کرده است. آینده این برنامه، با ترکیب ظرفیتهای دولتی و شتاب نوآوری بخش خصوصی، جایگاه چین را در بازار جهانی پرتاب و ماموریتهای فضایی عمیق بیش از پیش تثبیت خواهد کرد.
منبع:
