به گزارش فوربس، با شتاب گرفتن تلاش پکن برای امنیت انرژی، خودکفایی فناورانه و کربنزدایی، سال ۲۰۲۵ شاهد موجی از سیاستهای سرنوشتساز و ابرپروژههایی بوده که چشمانداز انرژی چین را بازتعریف میکنند. از رکوردشکنی در برقآبی گرفته تا اصلاحات حقوقی فراگیر و پیشرفتهای هستهای، در ادامه پنج تحول مهم سال آمده است که هر ناظر چین یا بازار انرژی باید از آنها آگاه باشد.
- چین دوباره ساخت بزرگترین سد جهان را آغاز میکند
بحثبرانگیزترین پروژه انرژی چین در سال ۲۰۲۵ در درهای دورافتاده در شرق تبت، نزدیک مرز مورد مناقشه با هند، در حال اجراست. مقامهای هندی هشدار دادهاند که این پروژه میتواند در یک مناقشه احتمالی به پکن امکان استفاده از «بمب آبی» بدهد و دهلینو حتی از ساخت سدهای تلافیجویانه سخن گفته است.
تبت که گاه «برج آب آسیا» نامیده میشود، با یخچالهای طبیعی خود سرچشمه بسیاری از رودخانههای بزرگ چین و جنوب آسیاست. ظرفیت عظیم برقآبی این منطقه مدتهاست در کانون راهبرد کربنزدایی چین قرار دارد و سدهای بزرگی پیشتر بر رودهای یانگتسه و زرد ساخته شدهاند. مهندسان سالهاست به دره بزرگ یارلونگ تسنگپو – محل سقوط تند رود براهماپوترا – چشم دوختهاند. پکن در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ این ابرپروژه را رسماً تصویب کرد.
دو سد بزرگ قرار است رود یارلونگ تسنگپو را مهار کنند. برآوردهای اولیه در مه ۲۰۲۵ هزینهای معادل ۱۳۷ میلیارد دلار و تولید برقی سه برابر سد سهدره را پیشبینی میکرد. در ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۵، نخستوزیر چین لی چیانگ آغاز ساخت پنج نیروگاه برقآبی آبشاری را با سرمایهگذاری کل ۱۶۷٫۸ میلیارد دلار تأیید کرد.
پکن میگوید این پروژه میتواند به مدت یک دهه سالانه ۰٫۱ واحد درصد به تولید ناخالص داخلی بیفزاید؛ محرکی مهم برای اقتصادی که از رکود بخش املاک آسیب دیده است. با این حال، برآوردهای بلومبرگ نشان میدهد هزینه تولید برق ممکن است بسیار بالاتر از باد و خورشید باشد.
فعالان محیطزیست هشدار میدهند این دره یکی از کانونهای تنوع زیستی با درختان کهنسال و گونههای در معرض خطر است. مقامهای ایالت آروناچال پرادش هند نگران خشکی پاییندست یا سیلابهای فاجعهبار هستند. برخی پژوهشگران، از جمله آمیا پراتاپ سینگ، هشدار دادهاند که این سد میتواند اهرم فشار اقتصادی چین بر هند باشد.
تحلیلگران چینی ادعاهای «سلاحسازی آب» را رد میکنند. هائو نان از مؤسسه چارهر استدلال میکند این پروژه میتواند تبت را به قطب توسعه منطقهای تبدیل کند و به هند، نپال، بوتان و بنگلادش نیز سود برساند. او همچنین میگوید انگیزه اصلی ممکن است تأمین برق عظیم موردنیاز برای جاهطلبیهای هوش مصنوعی چین باشد.
- تصویب نخستین قانون ملی انرژی چین
قانون انرژی چین که در ۸ نوامبر ۲۰۲۴ توسط کنگره ملی خلق تصویب و از ۱ ژانویه ۲۰۲۵ اجرایی شد، نخستین چارچوب حقوقی جامع این کشور برای کل بخش انرژی است. این قانون در ۹ فصل و ۸۰ ماده تنظیم شده و موضوعاتی چون اصول کلی، برنامهریزی انرژی، توسعه و بهرهبرداری، نظام بازار انرژی، ذخایر و واکنش اضطراری، نوآوری فناورانه، نظارت و مسئولیت حقوقی را پوشش میدهد.
هدفهای اصلی این قانون شامل ترویج انرژیهای تجدیدپذیر و توسعه پایدار، تقویت پاسخگویی نظارتی و ایجاد محیطی بازارمحور برای مشارکت عمیقتر بخش خصوصی است. با تأکید صریح بر «انرژی نو» و تثبیت اهداف کربنخنثی، این قانون راهبرد اقلیمی پکن را تقویت و نوآوری در فناوریهای نوظهور انرژی پاک را تسریع میکند.
در مجموع، قانون انرژی نشاندهنده چرخشی ساختاری در حکمرانی انرژی چین است؛ جایگزینی مجموعهای پراکنده از مقررات بخشی با یک چارچوب یکپارچه و سراسری که تعهد مجدد کشور به گذار سبز را با الزامات شفاف، نهادهای قویتر و اهداف اقلیمی الزامآور نشان میدهد.
- استفاده چین از سلطه خود بر مواد معدنی حیاتی و محدودسازی صادرات
چین در سال ۲۰۲۵ با اتکا به سلطه خود بر زنجیره تأمین مواد معدنی حیاتی، مجموعهای از کنترلهای صادراتی قاطع را اعمال کرد که تنشهای ژئوپلیتیکی را تشدید نمود.
در فوریه ۲۰۲۵، وزارت بازرگانی و اداره کل گمرک چین اعلام کردند برای حفظ امنیت ملی، صادرات برخی فلزات فناورانه مرتبط با تنگستن، تلوریوم، بیسموت، مولیبدن و ایندیوم محدود میشود؛ موادی کلیدی برای صنایع دفاعی، تولید سلول خورشیدی و نیمهرساناها. تحلیلگران این اقدام را پاسخی غیرتعرفهای به تعرفههای دولت ترامپ دانستند.
در ۴ آوریل ۲۰۲۵، پکن کنترل صادرات هفت عنصر نادر متوسط و سنگین شامل ساماریوم، گادولینیوم، تربیوم، دیسپروزیم، لوتتیم، اسکاندیم و ایتریم را اعمال کرد؛ عناصری حیاتی برای ساخت آهنرباهای دائمی. صادرکنندگان ملزم به دریافت مجوز دوکاربره شدند؛ فرآیندی طولانی که اتحادیه اروپا آن را «تهاجمی» توصیف کرد.
محدودیتهای ۹ اکتبر ۲۰۲۵ تهاجمیترین اقدامات تا آن زمان بود و علاوه بر مواد، تجهیزات تولید و فرآوری و حتی دانش فنی و طراحیها را نیز دربر گرفت. طبق این مقررات، شرکتهای خارجی صادرکننده آهنرباهایی که حتی مقادیر اندکی عناصر نادر با منشأ چینی داشته باشند یا با فناوری چینی تولید شده باشند، باید از دولت چین مجوز بگیرند. اگرچه در دیدار ۳۰ اکتبر ترامپ و شی، اجرای این مقررات برای آمریکا تعلیق شد، اما این اقدام بیشتر هشداری حسابشده تلقی شد تا حسننیت.
- پیشبرد پروژه عظیم خورشیدی جیننِنگ
پروژه خورشیدی ۵ گیگاواتی جیننِنگ به رهبری گروه دولتی جیننگ از استان شانشی، در اواخر بهار کلنگزنی شد. این پروژه با سرمایهگذاری حدود ۲٫۳ میلیارد دلار سالانه ۹٫۳ تراواتساعت برق پاک تولید خواهد کرد و از جاهطلبانهترین طرحهای تجدیدپذیر چین به شمار میرود.
این مجموعه شامل سه مزرعه بزرگ فتوولتائیک است که در مناطق فرونشسته ناشی از معادن زغالسنگ اطراف داتونگ ساخته میشود. برای مدیریت نوسان تولید خورشیدی، ۲ گیگاوات توان حرارتی و ۳٫۴ گیگاواتساعت ذخیرهسازی انرژی پیشبینی شده است. برق تولیدی از طریق خط فوقولتاژ ۱۰۰۰ کیلوولت به پکن و تیانجین منتقل میشود.
فراتر از مقیاس، اهمیت نمادین پروژه نیز چشمگیر است: چرخش قاطع جیننِنگ از زغالسنگ به سمت تجدیدپذیرها و تبدیل مناطق فرونشسته معدنی به پایگاههای انرژی پاک؛ نمادی از گذار شانشی از قلب زغالسنگ به بازیگری کلیدی در انتقال کمکربن چین.
- سرمایهگذاری بزرگ چین روی انرژی هستهای پیشرفته
نیروگاه هستهای ژائویوان در استان شاندونگ که توسط گروه CGN ساخته میشود، جاهطلبانهترین پروژه نسل سوم هستهای چین است. این نیروگاه شامل شش راکتور هوالونگ-۱ خواهد بود و پس از تکمیل، سالانه ۵۰ میلیارد کیلوواتساعت برق تولید میکند؛ معادل مصرف حدود ۵ میلیون نفر.
ویژگی فنی متمایز آن استفاده از اثر سینک حرارتی اتمسفری بهجای سامانههای مرسوم خنکسازی با آب دریاست. پس از بهرهبرداری کامل، این مجموعه سالانه جایگزین ۱۵٫۲۷ میلیون تن زغالسنگ شده و از انتشار حدود ۴۶٫۲ میلیون تن دیاکسیدکربن جلوگیری میکند.
ژائویوان هرچند پیشرفته است، اما استثنا نیست؛ تنها یکی از ۲۹ راکتور در حال ساخت چین محسوب میشود. پکن بهروشنی انرژی هستهای را راهحل بهینه برای جبران کمبودهای برق پایه در کنار توسعه گسترده تجدیدپذیرها میداند.
منبع: forbes
