به گزارش بلومبرگ، در ایالات متحده، حدود ۳۰ هزار شغل که قرار بود در پروژههای انرژی پاک ایجاد شوند، در سال ۲۰۲۵ و در پی تلاشهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت، برای بازگرداندن سیاستهای اقلیمی، لغو شدند. این رقم معادل حدود سهچهارم کل اشتغال در بخش معدن زغالسنگ است؛ بخشی که ترامپ وعده داده بود از مشاغل آن محافظت کند.
همین نبرد اکنون در چین نیز در جریان است ــ با این تفاوت که در مقیاسی بیش از ۱۰۰ برابر بزرگتر و با سرنوشت حدود ۱۰ میلیون نفر در میان.
اشتغال در معدن زغالسنگ سالهاست که روندی نزولی دارد. این تعداد از اوج حدود ۵.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۱۳ به تنها ۲.۵ میلیون نفر کاهش یافته است؛ آن هم در حالی که تولید زغالسنگ حدود یکپنجم افزایش یافته است. صنعتی که زمانی به کارگرانی متکی بود که با دریلهای دستی لایههای سنگ را میشکافتند، امروز به صنعتی تبدیل شده که کارکنانش بیشتر در اتاقهای کنترل مدرن مینشینند، در حالی که ماشینآلات رباتیک در اعماق زمین کار میکنند.
در مقابل، انرژیهای تجدیدپذیر مسیری کاملاً معکوس را پیمودهاند. اشتغال در این بخش بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳ تقریباً سه برابر شده است؛ رشدی همراستا با افزایش تولید برق پاک. تولید پنلهای خورشیدی در سال ۲۰۲۳ به تنهایی ۲.۴ میلیون شغل ایجاد کرد؛ رقمی تقریباً برابر با کل اشتغال صنعت معدن زغالسنگ چین. تقریباً همین تعداد نیز در ساخت و نگهداری نیروگاههای فتوولتائیک مشغول به کار بودند و ۲.۵ میلیون نفر دیگر در بخشهای باد، برقآبی، سوختهای زیستی و آبگرمکنهای خورشیدی فعالیت داشتند.
با این حال، به نظر میرسد روند کاهش مشاغل زغالسنگ متوقف شده و در مقابل، اشتغال در بخش تجدیدپذیرها با مشکل مواجه شده است. پرسش اصلی اکنون این است که پکن چگونه میخواهد تعارض میان این منابع رقیب انرژی را در بازاری اشباع از عرضه انرژی مدیریت کند.
ذخایر زغالسنگ بلااستفاده از سال ۲۰۲۱ تاکنون نزدیک به پنج برابر افزایش یافته و به سطحی رسیده که میتواند نیاز یکساله کل ایالات متحده و اتحادیه اروپا را تأمین کند. تولید برق از سوختهای فسیلی تا پایان اکتبر ۰.۴ درصد کاهش یافته، در حالی که مصرف برق ۲.۳ درصد افزایش داشته است.
۶ تولیدکننده بزرگ پنل خورشیدی چین نیز در شرایطی به همان اندازه دشوار قرار دارند. پیشبینی میشود زیان آنها در سال جاری بیش از شش برابر شده و به ۱۲۶ میلیارد یوان (۱۷.۸ میلیارد دلار) برسد؛ نتیجه رقابت شدید، موانع تجاری و کندی نصبهای داخلی ناشی از سیاستگذاریها.
از نظر منطقی، اشتغال در بخش زغالسنگ باید بسیار بیشتر از این کاهش یابد. حتی پس از تعدیل نیروی دهه گذشته، بهرهوری صنعت زغالسنگ چین همچنان بسیار پایین است: به ازای هر کارگر کمتر از ۲ هزار تن زغالسنگ تولید میشود، در حالی که این رقم در ایالات متحده و استرالیا بیش از ۱۰ هزار تن است. مقالهای اخیر در خبرگزاری دولتی شینهوا استدلال کرده که مصرف زغالسنگ «حدود سال ۲۰۲۷» به اوج میرسد و مصرف نفت یک سال زودتر از آن اینگونه میشود. شی جینپینگ وعده داد که انتشار گازهای گلخانهای تا سال ۲۰۳۵ تا ۱۰ درصد کاهش یابد، در حالی که ظرفیت نصب باد و خورشید بیش از دو برابر خواهد شد.
با این حال، مقرراتی که برای تضمین سودآوری شرکتهای زغالسنگ در برابر برق پاک ارزانتر طراحی شدهاند، ظاهراً باعث ثبات این بخش شدهاند. در حالی که شش شرکت بزرگ خورشیدی سال گذشته حدود ۳۰ درصد از نیروی کار خود را تعدیل کردند، چهار شرکت بزرگ زغالسنگ تنها ۰.۵ درصد کوچکتر شدند.
این دقیقاً بر خلاف چیزی است که انتظار میرود. از یک سو، کسبوکارهای تجدیدپذیر سه برابر بیشتر اشتغال ایجاد میکنند؛ آن هم در زمانی که چین با بیکاری مزمن و کندی گسترده اقتصادی دستوپنجه نرم میکند. از سوی دیگر، این صنایع نماد «نیروهای مولد جدید» هستند؛ بخشهای فناوریمحور و سریعالرشدی که شی جینپینگ وعده داده از آنها حمایت کند. انرژی پاک سال گذشته یکچهارم رشد اقتصادی چین را به خود اختصاص داد.
شرکتهای خورشیدی که با کمبود نقدینگی مواجهاند، تلاش کردهاند سهم خود را در حمایت از کمربند زغالسنگی استانهای شانشی، شاآنشی و مغولستان داخلی ایفا کنند. شرکت جینکو سولار یکی از بزرگترین کارخانههای تولید ماژول خورشیدی جهان را در شهر زغالسنگی تاییوان ساخته است؛ کارخانهای که بهتنهایی توان تأمین تمام پنلهای نصبشده در ایالات متحده را دارد.
شرکت لونگی گرین انرژی نیز کارخانههای متعددی را در اطراف شهر زادگاهش، شیآن، بنا کرده است؛ شهری باستانی که در میانه گذار «سبک پیتسبورگ» از صنعت کربنمحور به تولید پیشرفته قرار دارد. یکی از نیروگاههای خورشیدی مشهور که در سال ۲۰۱۷ به شکل یک پاندا ساخته شد، در حاشیه داتونگ قرار دارد؛ شهری که شاید نمادینترین شهر معدنی زغالسنگ چین باشد.
این تلاشها برای حمایت از بخشی صورت میگیرد که از پیش نیز بهشدت مورد حمایت قرار گرفته است. تنها یک نفر از هر ۱۰۰ کارمند شرکتهای بزرگ دولتی زغالسنگ در هر سال شغل خود را ترک میکند، در حالی که این نسبت در اغلب شرکتهای خصوصی انرژی پاک حدود یک نفر از هر شش نفر است. این نشان میدهد که برای کسانی که به آن دست مییابند، شغل معدنکاری معاملهای فوقالعاده شیرین است.
اما این وضعیت نمیتواند ادامه یابد. ارتشی رو به رشد از کارگران شهریِ شاغل در اقتصاد از دسترسی به چنین مشاغلی محروم ماندهاند. بسیاری از آنها پس از فروپاشی بخش املاک چین، در ساخت و نگهداری پروژههای انرژی پاک مشغول به کار شدند. اگر پکن همچنان اجازه دهد ساختارهای بازار کهنه، بخش تجدیدپذیر را تضعیف کند، مشکلات این افراد عمیقتر خواهد شد. زمان آن رسیده است که به اقتصاد جدید اجازه پرواز داده شود.
منبع: bloomberg
